Thursday, August 18, 2016

મે તમારા બધા પ્રસંગ સાચવ્યા તમે મારો છેલ્લે પ્રસંગ સાચવી લેજો...


કદાચ જીંદગીમાં કયારેય નહીં ભુલાય એવુ પાત્ર ફરસુભાઈ કક્કડે અચાનક રંગમંચ ઉપરથી એકઝીટ લઈ લીધી, મારો અને તેમનો  સંબંધ છેલ્લાં દોઢ દાયકાથી હતો, કામ મોટુ કરતા હતું  છતાં જયારે પણ તેમનો ફોન આવે ત્યારે તેમનો સ્વર વિનંતીનો રહેતો હતો, મારે મન જીવનના રંગમંચ ઉપરનું ફરસુભાઈ એવુ  પાત્ર હતું હતું કે તેની એન્ટ્રી જ હોય , પણ એકઝીટ પણ જીંદગીનો એક ભાગ હોય છે. અમદાવાદના જીવન સંધ્યા વૃધ્ધાશ્રમનો એક એવો શ્રવણ હતો તેની ગેરહાજરીમાં તેના વડિલો અનાથ થઈ ગયા છે.. અગાઉ પણ હું તેમના અંગે દિવ્ય ભાસ્કર અને ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડીયામાં લખી ચુકયો છે, પણ તે મારો સ્ટોરી સબ્જેકટ નહીં રહેતા મારી જીંદગીનો ભાગ બની ગયા હતા, આવુ બહુ ઓછુ થાય છે, તેના કારણે જ ફરસુભાઈ આજે પણ મારી નજર સામેથી હટતા નથી.

આપણી ચારે તરફ બધુ જ ખોટુ થઈ રહ્યુ છે તેવી આપણે સર્વ સામાન્ય ફરિયાદ હોય છે, ત્યારે ફરસુભાઈ જેવી વ્યકિત આપણને સતત આપણી અંદર રહેલી સારૂ થવાની આશાને જીવંત રાખે છે. મારૂ માનવુ છે કે આપણી આસપાસ સારૂ થાય તે પણ એક પત્રકારત્વનો ભાગ છે, તેથી  મારી એક પત્રકાર તરીકેની શોધમાં  સારા માણસોની  શોધ મારી  અંદર નિરંતર ચાલ્યા કરતી  હોય  છે. ફરસુભાઈ ગયા તેનો અફસોસ મને અને મારા જેવા પત્રકારો સહિત તેમને  નજીકથી ઓળખનાર લોકોને હોય જ , પણ મેં મારી પોસ્ટમાં જયારે ફરસુભાઈ અંગે લખ્યુ ત્યારે માત્ર ચોવીસ કલાકમાં દેશ અને દેશ બહાર 11640 લોકોએ પોસ્ટ વાંચી, મારી ફેસબુક ઉપર 140 મીત્રોએ લાઈક કરી તેમાંથી   123 મીત્રોએ શેર કરી. આ મારી સ્ટોરીની કમાલ ન્હોતી. આ ફરસુભાઈના જીવનની કમાલ હતી.

માણસ સતત સારૂ જીવવાનો પ્રયાસ કરે છે કયારે તેના સંજોગો તેને તે તરફ જતા રોકે છે. મને ઈશ્વર કરતા પણ વધુ કોઈના ઉપર ભરોસો હોય તો તે માણસ છે, કારણ મેં તેને જોયો છે અને તેને હું રોજ મળુ છુ. ફરસુભાઈની સ્ટોરીનો જે પ્રતિભાવ હતો  અને જેટલા મીત્રોએ શેર-લાઈક કરી તે તેમણે ખરા અર્થમાં ફરસુભાઈની શ્રધ્ધાંજલી  આપી હતી.. આજે ફરસુભાઈ આપણી વચ્ચે નથી છતાં, તેઓ જતી વખતી પણ એક શ્રેષ્ઠ જીંદગી જીવી ગયા  હતા. તેનો વધુ એક પુરાવો મને હાથ લાગ્યો . તેમણે પોતાના મૃત્યુ પહેલા તેમના પરિવારને એક પત્ર લખ્યો હતો જે એક મીત્ર મારફતે મને મળ્યો હતો., તે અંગે હું કઈ જ લખતો નથી અહિયા માત્ર તેમનો પત્ર અક્ષરસહ તમારી જાણ સારૂ મુકુ છુ.


Wednesday, August 17, 2016

મને લાગ્યુ કે બધુ જ કમાયા પછી હું જીંદગીની બાજી તો હારી જ ગયો.



તે દિવસે રોજ પ્રમાણે હું મારી દુકાનમાં કામ કરી રહ્યો, સવારનો સમય હતો ખાસ્સા ગ્રાહકો હતા, એક સાથે ચાર-પાંચ ગ્રાહકો સાથે વાત કરી રહ્યો હતો, ત્યારે મારી નજર દુકાનના દરવાજા પાસે ઉભા રહેલા માણસ તરફ ગઈ, મારી અને તેની નજર એક થતાં તેણે મને બે હાથ જોડી નમસ્કાર કર્યા, તે મારી આંખમાં રહેલો પ્રશ્ન સમજી ગયો, હું કઈ પુછુ તે પહેલા તેણે મારી તરફ એક કાગળની ચબરખી આગળ કરતા કહ્યુ સાહેબ બીમાર છુ, આ દવાઓ લાવી આપુ તો સારૂ થશે. બીજી જ ક્ષણે મેં દુકાનમાં રહેલી ગ્રાહકોની ગર્દી તરફ જોયુ અને પેલા માણસને કહ્યુ તમે થોડીવાર દુકાનની બહાર બેસો, હું તમને દવાની વ્યવસ્થા કરાવી આપુ, તે હા પાડી દુકાનની બહાર ગયો.
આ શબ્દો ફરસુભાઈ ક્કકડના હતા, તેમણે પોતાની વાત આગળ વધારતા કહ્યુ અમે બનાસકાંઠાના ત્રણ મિત્રો અમદાવાદ ભણવા આવ્યા હતા, ગ્રેજયુએશન કર્યા પછી, શુ કરવુ તેવુ ત્રણેના મનમાં હતું, અમે ધંધો કરવાનો નિર્ણય કર્યો, અને ભાગીદારીમાં અમદાવાદના રતનપોળમાં આસોપાલ સાડીના નામે દુકાન શરૂ કરી. દુકાન ખુબ સારી ચાલતી હતી, પણ મનમાં કયાંમ માટે એવુ હતું કે આપણે પૈસા કમાઈએ છીએ તો કોઈકને મદદ પણ કરવી જોઈએ, એટલે રોજને રોજ કોઈકને નાની મોટી મદદ કરતો, હું મદદ કરૂ છુ, તેની જાણ લગભગ આખા માકેર્ટને  હતી, એટલે તે દિવસ પણ દુકાનમાં એક ગરીબ માણસ દવા લેવા માટે આવ્યો હતો.
ગ્રાહકોની દોડધામમાં અડધો કલાક પછી મને યાદ આવ્યુ કે બહાર પેલો માણસ બેઠો છે, પણ ત્યારે પણ ફુલ ગ્રાહકી ચાલી રહી હતી, મેં તરત મારી દુકાનના પેલા કર્મચારીને કહ્યુ બહાર પેલો માણસ બેઠો છે, તેનું સરનામુ લઈ લે આવતીકાલે આપણે તેને દવા મોકલી આપીશુ.. અને મારા કર્મચારીઓ તેવુ જ કર્યુ. તે રાત્રે  ઘરે જતા મેં મારા કર્મચારીને પૈસા અને પેલા માણસનું સરનામુ આપતા કહ્યુ આવતીકાલે દુકાને આવે તે પહેલા આ સરનામે જઈ તેને દવા અપાવી પછી દુકાને આવજે.
બીજા દિવસે હું દુકાને પહોંચ્યો તે પહેલા મારો કર્મચારી આવી ગયો હતો, મેં દુકાનમાં રહેલા મંદિરમાં દિવો કર્યા પછી મારા કર્મચારીને પુછયુ પેલા ભાઈને દવા આપી આવ્યો, તે મારી સામે જોતો રહ્યો તેણે ખીસ્સામાંથી પૈસા અને પેલા માણસના સરનામાવાળી ચીઠ્ઠી પાછા આપતા કહ્યુ શેઠ હું તેના ઘરે ગયો, પણ તે તો ગઈરાલે રાત્રે જ મરી ગયો. હું સ્તબ્ધ થઈ ગયો, મને મનમાં થયુ કે તે મારા કારણે જ મરી ગયો, થોડાક ગ્રાહકો સાચવી લેવા માટે મેં મોડુ કર્યુ, જો મેં તેને તરત દવા અપાવી હોત તો કદાચ તે દવાને કારણે બચી જતો.
વર્ષો પહેલાની વાત કરતા વખતે પણ ફરસુભાઈની આંખમાં ઝળઝળીયા આવી જાય છે. હું ખુબ પૈસા કમાતો પણ મને પેલા માણસ મરી ગયો, તે સાંભળી લાગ્યુ કે હું પૈસા કમાયો પણ જીંદગીની બાજીની હારી ગયો એક માણસ તરીકેની પરિક્ષામાં નાપાસ જાહેર થયો. તે દિવસે હું કઈ બોલી શકયો જ નહીં, મારૂ મન મને સતત દોષીત હોવાનું કહી રહ્યુ હતું, દિવસો પસાર થવા લાગ્યા, પણ પેલા માણસનો ચહેરો સતત મારી સામે આવ્યા કરતો હતો, તે મને તેની જીંદગીનો હિસાબ માંગી રહ્યો હોય તેવુ લાગ્યા કરતુ હતું. મારા મન ઉપર ભાર વધી રહ્યો હતો.
એક દિવસ મેં મારા બન્ને મીત્રો અને ભાગીદારોને બેસાડીને કહ્યુ હવે હું ધંધો કરવા માગતો નથી, મારે બીજુ કઈક કરવુ છે, તેમણે મને આખી ઘટના ભુલી જવા કહ્યુ પણ હું ભુલી શકતો ન્હોતો, કદાચ મારે તે ભુલવી પણ ન્હોતી, મારે પશ્ચાતાપ કરવો હતો, અને મેં દુકાન છોડી દીધી. વર્ષો પહેલા ફરસુભાઈના ધ્યાનમાં આવ્યુ કે અમદાવાદના નારણપુરા વિસ્તારમાં જીવનસંધ્યા વૃધ્ધાશ્રમ ચાલે છે, એક દિવસ ત્યાં આવ્યા અને તેમણે પોતાનું કામ શરૂ કરી દીધુ આજે જીનસંધ્યામાં વૃધ્ધોની દરકાર કરતા ફરસુભાઈને કદાચ ત્રણ દાયકા કરતા વધુ સમય થઈ ગયો છે, વૃધ્ધાશ્રમમાં એક વખત પોતાના મા-બાપને મુકી ગયા પછી સામાન્ય રીતે તેમના દિકરાઓ આવતા જ નથી, પણ જો ફરસુ બીમાર હોય અને તે વૃધ્ધાશ્રમ ના આવી શકે તો વૃધ્ધોની આંખ આંસુ આવી જાય છે, થોડા મહિના પહેલા ફરસુભાઈ સ્કુટર ઉપરથી પડી જતા, તેમને બેડરેસ્ટ કરવો જરૂરી હતો, તો એક દિવસ બધા જ વૃધ્ધો રીક્ષા કરી ફરસુભાઈના ઘરે પહોંચી ગયા હતા.
ફરસુભાઈ દરેક મહિને વૃધ્ધાશ્રમમાં રહેતા વૃધ્ધોનો જન્મ દિવસ મનાવે છે, કેક કાપે છે મ્યુઝીક વાગે અને વૃધ્ધો ડાન્સ કરે છે, આ જોઈ ફરસુભાઈને લાગે છે, વર્ષો પહેલા દવાના અભાવે ગુજરી ગયેલા માણસનું રૂણ અદા થઈ રહ્યુ. ફરસુભાઈ વર્ષમાં એક વખત બધા જ વૃધ્ધોને લઈ પીકનીકમાં જાય છે, જયારે ફિલ્મ જોવા તો કયારેક ફાઈવ સ્ટાર હોટલોમાં જાય છે, આ વૃધ્ધોને તેમના સંતાનો પણ ના સાચવે એટલુ સુખ તેમની ફરસુભાઈની હાજરીમાં મળે છે. આજે તો ફરસુભાઈની પણ ઉમંર થઈ ગઈ છે, પણ જયારે વૃધ્ધાશ્રમની વાત આવે ત્યારે તેમની અંદર એક ગજબ પ્રકારનો જુસ્સો આવી જાય છે.
વર્ષોથી દુકાને જવાનું તેમણે બંધ કર્યુ હોવા છતાં વર્ષો સુધી તેમના મીત્રો તેમના ભાગે આવતો હિસ્સો તેમને મોકલી આપતા હતા, પણ બહુ વિનંતી બાદ ફરસુભાઈ મીત્રોને સમજાવ્યા કે હું કામ કરતો નથી, પૈસા લેવાનો હકદાર નથી. ફરસુભાઈ સાથે અવારનવાર વાત થતી  રહે છે, પણ જયારે પણ તેમની સાથે વાત થાય ત્યારે એવુ લાગે કે આપણી તમામ તકલીફો નાની છે, અને આપણી પાસે ફરિયાદ કરવાને બદલે જીવવાના પણ અનેક કારણો હજી પણ છે

થોડા સમય પહેલા મને એક તંત્રીનો ફોન આવ્યો પ્રશાંતભાઈ તમારી કોઈ વારતા મને મોકલો અમે અમારા અખબારમાં તે વારતા છાપવા માંગીએ છીએ, મે એક અઠવાડીયા પહેલા આ વારતા મોકલી આપી , પણ આજે સવારે એક પત્રકારનો ફોન આવ્યો  કે ફરસુભાઈ હવે રહ્યા નથી, હું ત્યાં પહોંચ્યો, જીવનસંધ્યા વૃધ્ધાશ્રમમાં રહેલા વડિલોની આંખમાં આંસુ હતા, માણસ માતા-પિતા ગુમાવે ત્યારે અનાથ થાય પણ અહિયા તો સંતાન ગુમાવી મા-બાપ અનાથ થયા હોય તેવો માહોલ હતો.જીવનની સંધ્યાકાળે જયારે અનેક વડિલોને ફરસુભાઈની જરૂર હતી ત્યારે તે બધાને મુકી જતા રહ્યા હતા અને હું નિશબ્દ થઈ જોઈ રહ્યો હતો.

Tuesday, August 16, 2016

ગાંધીની હત્યા થઈ ત્યારે વડોદરામાં મીઠાઈ વહેચી હતી.

પ્રાર્થના સભામાં જઈ રહેલા મહાત્મા ગાંધી ઉપર નાથુરામ ગોડસેએ બીરલાહાઉસમાં વખતે ગોળી મારી હત્યા કરી નાખી હતી. નાથુરામ રાષ્ટ્રીય સ્વંય સેવક સંઘમાં હતા, અને બાપુની હત્યામાં સંઘનો હાથ છે તેવો આક્ષેપ કરવા માટે સારો લાગે પણ નાથુરામ સંઘમાં નહીં તે હિન્દુ મહાસભાનો સભ્ય હતો, સંઘનો નહીં. જો કે તે જુદી વાત છે મહાસભા અને સંઘ અલગ હોવા છતાં બન્નેની વિચારધારા એક સરખી જ હતી, ગાંધી હત્યાના સમાચાર મળતા મહારાષ્ટ્રના શહેરોમાં અને વડોદરામાં મીઠાઈઓ વહેંચાઈ હતી, આ કોઈ ગપ્પા નથી તેનું દસ્તાવેજીકરણ પણ થયું છે, અને ત્યાર બાદ સંઘના લોકોના ઘરે હુમલાઓ પણ થયા હતા.

પણ મુળ વાત ગાંધીજીની હત્યા કોણે કરી-મીઠાઈ કોણે વહેંચી અને કોણ રાજી થયું તેની કરતા અલગ મુદ્દો એવો છે, વિશ્વભરમાં ગાંધીની જે સ્વીકૃતી થઈ તેના પ્રમાણમાં ગુજરાતમાં ગાંધી અને ગાંધી વિચાર સ્વીકારનારાની સંખ્યા ત્યારે પણ નાની હતી અને આજે પણ છે. 1915માં ગાંધીજી અમદાવાદ આવ્યા ત્યારે સમાજનો પ્રતિષ્ઠત વર્ગ જેને આપણે મહાજનો અને શેઠીયા કહી શકીએ, તે ગાંધીજીની સાથે હતો, તેઓ ગાંધીથી પ્રભાવીત હતા કારણ તેઓ ગોરાઓ સામે લડવા નિકળ્યા હતા, કોઈ પણ આંદોલન ચલાવવા માટે પૈસા અનિવાર્ય હોય છે અને ગાંધીજીને પણ પૈસાની જરૂર હતી, ત્યારે અમદાવાદના મહાજનોએ પૈસા પણ આપ્યા હતા.

અમદાવાદમાં ગાંધીજીનો પહેલો મુકામ પાલડીમાં આવેલો કોચરબ આશ્રમ હતો, આપણો એક આશ્રમ હોય તેવો વિચાર પણ ગાંધીજીને મહાજનો તરફથી મળ્યો હતો, અને તેમણે કોચરબ આશ્રમની શરૂઆત કરી, પણ જયારે બાપુ આશ્રમમાં રહેવા માટે એક હરિજન પરિવારને લઈ આવ્યા ત્યારે ત્યારે મહાજનોએ મદદનો હાથ પાછો ખેંચી લીધો હતો, બાપુ આઝાદીની વાત કરે ત્યાં સુધી મહાજનો સાથે હતા, પણ બાપુ દલિતોને સાથે લેવાની વાત કરે તે વાત ત્યારે પણ સમાજને મંજુર ન્હોતી. મને લાગે છે ત્યારે પણ ગુજરાતીઓએ કહ્યું હશે બાપુ તમે  સારા માણસ છો, તમારા માટે મને માન છે,પણ તમે જે કહો છો તેનું અનુસરણ કરવુ અમારા માટે અઘરૂ કામ છે, અમે વેપારીઓ છીએ અમે મહાજન છીએ.

ગુજરાત, ગાંધીનું ગુજરાત તરીકે ઓળખાય છે , પણ 1915માં પણ દલિતોને સાથે રહેવાની વાતનો વિરોધ થયો હતો, જે આજે પણ યથાવત રહ્યો છે, ગાંધી પોતાની વાત વિશ્વને સમજાવી શકયા પણ ગાંધી ગુજરાતમાં નિષ્ફળ સાબીત થયા, હિન્દુ મહાસભાનો આરોપ હતો કે બાપુ મુસ્લીમ તરફી છે, અને હિન્દુત્વના મુદ્દે તેમની હત્યા થઈ હતી, જો કે ગાંધી હિન્દુ-મુસ્લીમથી પર હતા, ગાંધીજી જીવતા હતા ત્યારે ગુજરાતમાં 1945માં મોટા પ્રમાણમાં કોમી તોફાનો થયા હતા. જો આપણે ગાંધીનું ગુજરાત કહેતા હોઈએ તો ગુજરાતના હિન્દુ-મુસ્લીમ શા માટે એક બીજાના લોહીના તરસ્યા રહ્યા છે. આમ ગાંધીની દલિતોને સાથે રાખવાની અને કોમી સદ્દભાવનાની વાત કયારેય સ્વીકાર્ય બની નહીં.

1916માં ગાંધીજી હરિજન આશ્રમની શરૂઆત કરી જે આજે ગાંધી આશ્રમ તરીકે ઓળખાય છે, બાપુ 1930 સુધી અમદાવાદ આશ્રમમાં રહ્યા, જો કે ત્યાર બાદ તેઓ અમદાવાદ આવ્યા પણ આશ્રમમાં કયારેય ગયા ન્હોતા. દસ્તાવેજમાં કયાંય નોંધાયુ નથી, છતાં બાપુએ અમદાવાદ છોડયું ત્યારે ભારે હ્રદયે છોડયુ હશે તેવું મને લાગે છે, કારણ તેમની અમદાવાદની હયાતીમાં જ ગુજરાતમાં તેઓ સ્વીકાર્ય નથી તે તેમને સમજાઈ ગયું હશે. 1969માં ગાંધીની જન્મ શતાબ્દી હતી, ત્યારે 2002 કરતા વધુ ભયંકર કોમી તોફાનો ફાટી નિકળ્યા હતા. જેનો ઈતિહાસ સાક્ષી છે, છતાં આપણે આને ગાંધીનું ગુજરાત કહીએ છીએ.

ગાંધીના નામે આજે અનેક ગાંધી સંસ્થાઓ પણ ચાલે છે, પણ આ સંસ્થાના ટ્રસ્ટીઓએ માત્ર ખાદી પહેરવા સિવાય અને ચરખા ચલાવ્યા સિવાય ગાંધીને ગુજરાતમાં જીવીત રાખવા માટે ખાસ કઈ કર્યું હોવાનું નોંધાયુ નથી. ઉના જેવો શરમજનક કાંડ થયો છતાં હરિજન આશ્રમનો એક પણ ટ્રસ્ટી ઉના ગયો નથી, આ મુદ્દે શું થઈ શકે તેવો ઉકેલ શોધવાનો પ્રયાસ થયો નથી, બસ બધાને સરકારી ગ્રાન્ટ અને ગાંધી આશ્રમ જોવા આવતા મહાનુભાવો સાથે ફોટો લેવા પુરતી જ  નીસ્બત રહી છે. ગાંધીજી દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલા નવજીવન પ્રેસનું કામ ગાંધી સાહિત્યના પ્રસાર-પ્રચારનું રહ્યુ છે. 1960માં ગુજરાત રાજયની સ્થાપના બાદ દર વર્ષે દેશના અનેક રાજયોની સરકારે ગાંધીની આત્મકથા સહિત અને ગાંધી સાહિત્યની લાખો નકલ ખરીદી પોતાની શાળા અને કોલેજોમાં વહેંચે છે, પણ નવજીવન પ્રેસના રેકોર્ડ પ્રમાણે ગુજરાત સરકારે  આટલા વર્ષોમાં ગાંધી આત્મકથાની સમખાવા પુરતી પણ  એક નકલ પણ ખરીદી નથી, છતાં આપણે તેને ગાંધીનું ગુજરાત કહીએ છીએ.

અમદાવાદમાં રહેનારા લોકો પોતાની છાતી ઉપર હાથ મુકી પોતાની જાતને એક વખત પુછી જુવે  કે તમે કયારે ગાંધી આશ્રમ ગયા હતા, કોઈ  દિવસ તમારા બાળકોને લઈ ગાંધી આશ્રમ ગયા છો કારણ આશ્રમ કોઈ મંદિર- મસ્જીદ અને ચર્ચ કરતા વધુ પવિત્ર છે કારણ કે અહિયા એક સમય આ સદીનો સંત રહેતો હતો.

જીજ્ઞેશ દલિત છે તો પછી મેવાણી અટક કેમ લખાવે છે....

માણસ સૌથી પહેલા કોઈના પ્રેમમાં પડે તો તે તેનો પોતાનો ચહેરો હોય છે, દરેક માણસને પોતાનો ચહેરો ગમતો જ હોય છે, ત્યાર બાદ માણસનો બીજો પ્રેમ તેનું નામ હોય છે. છેલ્લાં કેટલાય સમયથી મારા મનમાં દલિતો પોતાની અટક કેમ બદલે છે , તે વિષય ઉપર મારે લખવુ હતું, કારણ અટક બદલવાની વાત  પીડાદાયક હોય છે જે ઉપરની સપાટીથી સમજી શકાય તેવી નથી, પણ આજે સવારે મને મારા જ એક નજીકના પત્રકાર મીત્રનો ફોન આવ્યો તે પણ દલિત સમાજમાંથી આવે છે, મેં બે દિવસ પહેલા મારા બ્લોગ ઉપર જીજ્ઞેશને એક પત્ર લખ્યો હતો, તે તેણે વાંચ્યો હતો, એટલે હું જાણે જીજ્ઞેશનો પ્રવકતા હોઉ તે રીતે મને મીત્રતામાં પુછયુ.. તમારી જીજ્ઞેશવાળી પોસ્ટ મેં વાંચી. પણ મારો એક સવાલ તમને છે.

જીજ્ઞેશ દલિત આંદોલનનો ચહેરો અને નેતા છે તો પછી તે પોતાની અટક બદલી મેવાણી કેમ લખાવે છે. કદાચ આ પ્રશ્ન મને બીજી કોઈ જ્ઞાતીના મીત્રએ પુછયો હોત, તો ઓછો આધાત લાગતો પણ તે પોતે પણ જીજ્ઞેશના સમાજનો છે. છતાં તેના મનમાં આ પ્રશ્ન કેમ આવ્યો તેવુ મને લાગ્યુ, કારણ તમે અમદાવાદમાં રહો કે પછી અમરેલીમાં દલિત તરીકેની  પીડાનો પ્રકાર અલગ હોઈ શકે પણ પીડાની વેદના તો સરખી જ થવી જોઈએ. મેં પ્રશ્ન પુછનાર મીત્રને કહ્યુ કે ભાઈ જીજ્ઞેશ તારા  જેટલો બહાદુર અને હિમંતવાળો નથી, તુ આજે પણ તારી મુળ અટક પરમાર લખી શકે છે, પરમાર અટક લખ્યા પછી તને કેટલી તકલીફ પડતી હશે, અથવા તારી પીઠ ફરતા જ તારા અંગે કેવા શબ્દોનો પ્રયોગ થતો હશે તેની મને ખબર નથી.. મેં પરમાર-મકવાણા સેનવા વગેરે અટક ધરાવતી વ્યકિતઓ સાથે થતાં વ્યવહાર અને તેમના અંગે કહેવાતી કહેવતો સાંભળી છે અને જો ઈશ્વર હોય તો હું તેવા સમાજમાંથી આવુ છુ જયા અમને... તમારી જ્ઞાતીના લોકોને  ગાળ આપવાનો અધિકાર મળ્યો છે...

મારો પત્રકાર મીત્ર મારી કરતા ઉમંરમાં  નાનો છે, છતાં એક સારૂ લાગ્યુ કે તેની અંદર વિચારવાની અને પ્રશ્ન પુછવાની પ્રક્રિયા ચાલુ છે, મેં તેને અનેક ઉદાહરણ આપી સમજાવ્યુ કે ગુજરાતના કેટલાંય આઈએએસ અને આઈપીએસ અધિકારી કોલેજમાં ભણ્યા ત્યાં સુધી તેમની જુદી અટક હતી, પણ નોકરી મળ્યા પછી જયાં બધા જ અજાણ્યા લોકો વચ્ચે તેમને કામ કરવાનું હતું , જયાથી તેમની નવી ઓળખની શરૂઆત થવાની હતી ત્યાં તેમણે નવી અટક સાથે તેમની જીંદગીની શરૂઆત કરી હતી.જો કે તેમની જુની અટકે તેમનો પીછો છોડયો ન્હોતો, નવી અટક હોવા છતાં તેમના પરિચીતો જેમને ના ખબર હોય તેમને ઈન્ડીય આર્મીનું કોઈ સીક્રેટ કહેતા હોય તેેમ ખબર સાહેબ પહેલા પરમાર હતા હવે પટેલ થઈ ગયા.

જે દલિતોએ પોતાની અટક બદલી છે, તેમને ઈરાદો પોતાની ઓળખ છુપાવવા કરતા અટકને કારણે થતાં અપરોક્ષ અપમાન અને ધૃણાથી બચવાનો હતો, તમે પાકિસ્તાન જાવ અને તમારૂ નામ હિન્દુ હોવાને કારણે તમારે તમારી નવી ઓળખ ધારણ કરવી પડે તો સમજાય, પણ તમારા જ દેશમાં તમારા જ શહેરમાં તમારે નવા નામ સાથે જીવવુ પડે તો તે જીંદગી કેવી છે તેની કલ્પના કરી જુઓ. મે મારા મીત્રને સમજાવ્યુ કે પહેલા દલિત વ્યકિતીએ પોતાને ગમતુ નામ બદલ્યુ, પણ તે જે વિસ્તારમાં રહેતો હતો તેના કારણે તેની ઓળખ છતી હતી, એટલે તેનો ઉછેર જયાં થયો છે તે વિસ્તાર છોડી તે અમદાવાદના નારણપુરા, નવરંગપુરા અને સેટેલાઈટ વિસ્તારમાં રહેવા આવ્યો છતાં કયારેકને કયારેક તે વાત બહાર આવી ગઈ કે આપણી પડોશમાં પટેલ સાહેબ રહે છે તે ખરેખર પટેલ નથી હો.

અટક બદલવા પાછળનો જે તર્ક છે તેમાં આજે કોઈ દલિત પોતાની અટક બદલી નાખે તો તેને ચોક્કસ તરત  કોઈ લાભ થતો નથી, છતાં તેના સંતાનો અને પૌત્રોને તેના લાભ અચુક થવાનો છે. સતત ત્રણ પેઢીઓ સુધી નવી અટક ચાલતી રહેશે તેના કારણે આવનારી ત્રીજી પેઢીને તેની પડોશમાં રહેતો પટેલ-મેવાણી-પંડયા અને મેકવાન કોણ છે, તેનું ગોત્ર કયુ છે તેની ખબર જ પડશે નહીં, ત્યારે જે પુર્વજોએ અટક બદલી તેનું ફળ મળશે તેવુ મને લાગી રહ્યુ છે.

મેં મારા મીત્રને પુછયુ આજે તને પ્રશ્ન થયો કે જીજ્ઞેશ દલિત હોવા છતાં  મેવાણી અટક લખે છે તેની સામે તારો વાંધો છે, તો તુ અનેક વર્ષોથી પત્રકાર છે છે ત્યારે આ પ્રશ્ન તે કોઈ આઈએએસ અથવા આઈપીએસ અધિકારીને કેમ પુછયો કે સાહેબ તમે અટક કેમ બદલી છે. તેણે કહ્યુ મેં એક આઈએએસ અધિકારીને આ પ્રશ્ન પુછયો હતો, પણ તેમણે મને જવાબ આપ્યો નહીં, માટે આ પ્રશ્ન તમે પુછી રહ્યો છુ. મેં કહ્યુ જો ભાઈ મને વાગ્યુ છે, એટલે મેં પાટો બાંધ્યો છે, પાટો જોઈ તુ મને પુછે કે વાગ્યુ છે, હું હાભાઈ મને વાગ્યુ છે, તુ કહે પાટો ખોલી બતાડો.. એટલે હું પાટો ખોલી મારો ઘા બતાડુ.. એટલે તુ મારા ઘામાં આંગળી ખોસી પુછે કે દુખે છે.. તો અટક બદલવાની વાત અને તે અંગે તેને પ્રશ્ન પુછવાની વાત આટલી જ પીડા દાયક છે, હું દલિત છુ તેની કોઈને ખબર પડે નહીં માટે મેં અટક બદલી હવે મેં અટક કેમ બદલી તે પુછી ફરી તુ મને દલીત હોવાની ફરી  યાદ આપવાની કેમ દુખી કરવા માગે છે.

થોડા દિવસ પહેલા મુંબઈ રહેતા પત્રકાર મીત્ર દિપક સોલીયા સાથે આ મુદ્દે ચર્ચા થઈ, તેણે કહ્યુ મને લાગે છે કે બહુ ઓછા દલિતો પોતાની અટક બદલે છે, તેના કારણે તેઓ ખાનગી રહેતા નથી, પણ મને લાગે છે, દેશના બધા જ દલિતોએ એક સાથે તેમની અટક બદલી નાખવી જોઈએ, પછી લોકોને કહેવાનું ચાલો હવે અમને ઓળખો. આ તો વાત થઈ જીજ્ઞેશની અટકની, પણ જીજ્ઞેશ સામે અન્ય કેટલાંક વાંધોઓ પણ મારા મીત્રોને છે. જે દિવસે મેં જીજ્ઞેશ અંગે લખ્યુ તેની થોડીક જ મિનીટોમાં મારા એક મીત્રનો ફોન આવ્યો.. પ્રશાંતભાઈ તમે બરાબર કરતા નથી , તમે જીજ્ઞેશને માથે ચઢાવો છે.. હું કઈ જ સમજયો નહીં, મેં કહ્યુ માથે હું કઈ રીતે તેને માથે ચઢાવુ, મને ફોન કરનાર જીજ્ઞેશનો પણ સારો મીત્ર છે, અને તે બન્ને સમવશ્યક છે.

તેણે કહ્યુ તમે ખબર છે જીજ્ઞેશ 2017મી મટીરીયલ છે, તમે જો જો તે વિધાનસભાની ચુંટણી લડશે. મેં કહ્યુ  કે પહેલી વાત હું જે કઈ આજે લખી રહ્યો છુ તે દલિત આંદોલનના સંદર્ભમાં લખી રહ્યો છુ, વાત નંબર બે, જીજ્ઞેશ 2017ની ચુંટણી લડે અથવા લડવા માગે છે તો તેની સામે આપણને  કઈ વાંધો હોવો જોઈએ નહીં , કારણ છગનભાઈ-મગનભાઈ ચુંટણી લડે અને જીજ્ઞેશ પણ લડે તેમાં આપણે કયાં દુખી થવાની જરૂર છે, પણ તે બધુ જ 2017ની ચુંટણીને ધ્યાનમાં રાખી કરી રહ્યો છે તેવી શંકાને આધારે હું તેને આજે દંડા મારૂ તે મને વાજબી લાગતુ નથી, માની લો કો જીજ્ઞેશનો ઈરાદો ચુંટણી જ લડવાનો છે તો પણ પાંચમુ પાસ   શિક્ષણમંત્રી થઈ શકતા હોય તો જીજ્ઞેશ મેવાણી તો વધુ ભણેલો છે, તે મંત્રી થાય તો હમણાં કરતા તો કઈક સારૂ જ થશે.

Monday, August 15, 2016

સુરતના એક જૈન પરિવારમાં રોજ નમાઝ થાય છે.

લગભગ 20-22 વર્ષ પહેલાની વાત હશે, ઈમ્તીયાઝ પોતાના નાનકડા પરિવારને સાથે ઉત્તર પ્રદેશથી સુરત કામની શોધમાં આવ્યો હતો, જો કે તે મુળ ઉત્તર પ્રદેશનો રહેવાસી પણ જયા કામ મળે ત્યાં જતો, તેનું કઈ કાયમી સરનામુ ન્હોતુ, તે સુરત આવ્યો ત્યારે એક કેન્ટ્રાકટર મારફતે તેને સુરતના ભાનુભાઈ શાહના બંગલાનું કલર કામ મળ્યુ, કે કલર કામનો બહુ સારો કારીગર, ઈમ્તીયાઝ કલરનો બહુ સારો કારીગર, તેને કામ કરતો જોઈ ભાનુભાઈ કહેતા ઈમ્તીયાઝ તેરે હાથ મેં જાદુ હૈ... તે આકાશ તરફ નજર કરી કહેતો શેઠ અલ્લાહને પૈસા તો નહીં દિયા, લેકીન મેરે હાથો મેં યહ હુન્નર દે દીયા હૈ.

ઈમ્તીયાઝ કલર કામ કરી રહ્યો હતો, તેમે બે-ત્રણ મહિના થઈ ગયા હતા, ત્યારે ભાનુભાઈનો સૌથી  નાનો દિકરો વિરાટ પાંચ વર્ષનો થયો હતો, તેને સ્કુલમાં મુકવાની ચર્ચા ચાલી રહી હતી, રોજ કામે આવતો ઈમ્તીયાઝ ભાનુભાઈના પરિવારનો સભ્યો થઈ ગયો હોય તેવુ બધાને જ લાગતુ હતું, વિરાટના સ્કુલની વાત ચાલી રહી, ત્યારે ભાનુભાઈના ધ્યાનમાં આવ્યુ કે ઈમ્તીયાઝના કામ કરતા હાથ અટકી ગયા હતા, અને અચાનક તે કોઈ ઉંડા વિચારમાં જતો રહ્યો હોય તેવુ લાગ્યુ. તેમણે ઈમ્તીયાઝને બોલવાતા પુછયુ  અરે મીયા કહા ખો  ગયે ... કયાં સોચતે હો... એકદમ સફાળા થઈ ઈમ્તીયાઝે કહ્યુ.. કુછ નહીં શેઠ ...પણ ભાનુભાઈ સમજી ગયા  તેમણે ફરી પુછયુ, ત્યારે ઈમ્તીયાઝે કહ્યુ શેઠ મુજે મેરે ઈકબાલની યાદ આ ગઈ.. વો ભી વિરાટબાબા જીતના હી હૈ.. પાંચ સાલ કા.. લેકીન મુજે તો કભી યાદ હી નહી કી મેરા બેટા ભી સ્કુલ જા શકતા હૈ.

ભાનુભાઈ કહ્યુ કોઈ બાત નહી, તેરે ઈકબાલ કો મેં સ્કુલ મેં દાખલા દીલવા દુંગા.. એકક્ષણ માટે ઈમ્તીયાઝના ચહેરા ઉપર રોનક આવી ગઈ કે મારો ઈકબાલ સ્કુલમાં જશે.. પણ બીજી જ ક્ષણે પાછો ચહેરો મુરજાઈ ગયો. તેણે ભાનુભાઈ સામે જોતા કહ્યુ શેઠ મેરે કામ કો કોઈ ઠીકાના નહીં, હોતા, આજ સુરત મેં હું તો છે મહિને બાદ મહારાષ્ટ્ર મેં યા ફીર મધ્યપ્રદેશ મેં ચલા જાઉગાં ફીર ઉસકી પઢાઈ કા કયા, ભાનુભાઈ પણ વિચારમાં પડી ગયા.. ઈમ્તીયાઝની વાત સાચી હતી. તેમણે પોતાની પત્ની કુસુમ સામે જોયુ અને કહ્યુ દેખો ઈમ્તીયાઝ હમારે તીન બચ્ચે હૈ, તુમ ફીકર મત કરો ઈકબાલ હમારે ચોથા બચ્ચા હો જાયેગા, તુમ ઉસે મેરે ઘર છોડ જાઓ, હમ ઉસે પઢાયેગેં. કુસુમબહેન પણ માથુ હલાવી પોતાના પતિના નિર્ણયમાં હકાર પુરાવ્યો.

ઈમ્તીયાઝની આંખમાં ઝળળીયા આવી ગયા, ભાનુભાઈ  ઉભા થયા અને તેના ખભા ઉપર હાથ મુકતા કહ્યુ રો મત મે  બોલતા હુ વૈસા કર. કલ તેરે ઈકબાલ કો યહા લેકર આ અબ વો મેરી જીમ્મેવારી હૈ. ઈમ્તીયાઝે શેઠના હાથ પકડી લેતા તેમનો બોલ્યા વગર આભાર માન્યો, અને હજી તેના મનમાં એક પ્રશ્ન હતો તેણે તે પણ પુછી નાખ્યો શેઠ આપ જૈન હો, ઔર મેં તો મુસલામન હું.. તેનું વાકય પુરૂ થાય તે પહેલા ભાનુભાઈએ તેની વાત કાપતા કહ્યુ બસ બહુત હુવા તુમ ઈકબાલ કો લેકર આવો.

બીજા દિવસે ઈમ્તીયાઝ કામ ઉપર આવ્યો ત્યારે તેની સાથે નાનકડો ઈકબાલ હતો, તે કેટલીવાર સુધી બંગલાને અને નવા માણસોને જોતો રહ્યો, તેનું જે કઈ શિક્ષણ હમણાં સુધી થયુ હતું તે મદરેસામાં થયુ હતું, પણ હવે તે સામાન્ય સ્કુલમાં જવાનો હતો., તેના ચહેરા ઉપર નવા માહોલનો ડર હતો, કુસુમબહેને તેને પોતાની પાસે લેતા  કહ્યુ બેટા તુ મારી સાથે રહીશ ચીંતા ના કરતો .  તે દિવસે ઈકબાલને ભણવા માટે મુકી જઈ રહેલો ઈમ્તીયાઝ પોતાના નાનકડા દિકરા ઈકબાલને મુકી જતા  ખુબ રડયો હતો, તે વાંરે વારે ભાનુભાઈ-કુસુમબહેનને હાથ જોડી આભાર માની રહ્યો હતો.અને તે દિવસથી ઈકબાલ ભાનુભાઈના ઘરનો હિસ્સો થઈ ગયો. ઈકબાલ સ્કુલે જવા લાગ્યો તેના એક વર્ષ સુધી ઈમ્તીયાઝનું કામ સુરતમં ચાલતુ હતું , તે તેને અવારનવાર મળવા પણ આવતો હતો, ઈકબાલ નાનો હતો એટલે નવા ઘરમાં જલદી ગોઠવાઈ ગયો હતો.

એક દિવસ કુસુમબહેને જોયુ તો નાનકડો ઈકબાલ નમાઝ પઢી રહ્યો હતો, કારણ તેનો નમાઝની રોજ આદત હતી, કુસુમબહેન નમાઝ પઢી રહેલા ઈકબાલને જોઈ રહી ત્યારે ભાનુભાઈ પણ ત્યાં આવી પહોંચ્યા, તેમણે જોયુ કે કુસુમ  કઈક અવઢવમાં છે, કદાચ કોઈ જૈન પરિવારમાં નમાઝ પઢશે તેવી કુસુમબહેને કયારેય કલ્પના પણ કરી નહી હોય, ભાનુભાઈએ પોતાની પત્નીના ખભે માત્ર હાથ મુકયો અને બોલ્યા વગર કહ્યુ કરવા દે તેને તેના અલ્લાહની ઈબાદત. અને તે દિવસથી ઈકબાલની ઈબાદત અકબંધ રહી છે.

આજે ભાનુભાઈ રહ્યા નથી, પણ ઈકબાલ તેમના જ ઘરમાં રહે છે, તે નમાઝ અદા કરે છે, રમઝાનમાં રોજા પણ રાખે છે અને પયર્ષણમાં અઠ્ઠઈ પણ કરે છે, તે માંસાહાર કયારેય  કરતો નથી, જયારે ભાનુભાઈ ગુજરી ગયા ત્યારે તેમના ત્રણ સંતાનોની સાથે તેમને કાંધ આપનાર ચોથો દિકરો ઈકબાલ હતો, તે ભાનુભાઈ ગયા ત્યારે ખુબ રડયો હતો, ઈકાબલનું શિક્ષણ પુરૂ થતાં સુરતની જ એક સારી કંપનીમાં નોકરી કરે છે, કુસુમબહેનના ત્રણે સંતાનોના લગ્ન થઈ ગયા, એટલે કુસુમબહેન તેને સતત આગ્રહ કરે છે કે ઈકબાલ તુ લગ્ન કરી લે.. ત્યારે ઈકબાલ કહે મને કાઢી મુકવો છે, શુ કામ મારા લગ્ન કરાવવા છે, ત્યારે કુસુમબહેન તેને પાસે બેસાડી કહે છે, બેટા મારી જીંદગીનો કોઈ ભરોસો નથી, ત્રણ વહુઓ તો મેં જોઈ હવે  તારી દુલ્હન જોવી છે.

ઈકબાલ મુંઝવણમાં છે, તેને મનમાં સતત ડર લાગી રહ્યો છે, તેની પત્ની જૈન પરિવારમાં ગોઠવાઈ શકશે નહીં, અને કદાચ તેને આ પરિવાર છોડવો પડે તો. આ વાત તેને અંદરથી ધ્રુજાવી મુકે છે. તે કહે છે મેં અલ્લાહને કયારેય જોયો નથી, પણ અલ્લાહ હોવાની મને ખાતરી આપતા આ માણસોને હું કયારે ગુમાવવા માગતો નથી.

Sunday, August 14, 2016

જીજ્ઞેશ મારા જેવા બ્રાહ્મણોને કારણે તારે પદયાત્રા કરવી પડી છે...

પ્રિય

જીજ્ઞેશ

 આજે મેં તને ફોન કર્યો ત્યારે તુ ઉના પહોંચી ગયો હતો  , પણ તારો અવાજ અને તું થાકી ગયા હતા , તે હું સમજી ગયો હતો, સાથે તુ બીમાર પણ છે તેવી પણ  મને ખબર છે. મને તારી સાથે  ફોન ઉપર વાત કરતી વખતે ખરાબ લાગી રહ્યુ હતું, તારો અને મારો રૂબરૂ પરિચય કદાચ એક-બે વર્ષ પહેલા અમદાવાદ ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડીયાના ચ્હાની લારી ઉપર જ થયો હતો, મને હમણાં બરાબર યાદ નથી, પણ મને મનમાં કયાંક ઉંડે-ઉડે એવુ લાગી રહ્યુ હતું કે તારે 400 કિલોમીટરની લાંબી પદયાત્રા કરવી પડી તેના માટે હું પ્રત્યક્ષ રીતે નહીં તો પરોક્ષ રૂપે કારણભુત છુ.

પણ તારી  પાસે હું કેટલીક નિખાલસ કબુલાત કરવા માગુ છુ, આજે હું જે વિચારી રહ્યો હતો તેવો પહેલા હુ અને મારા વિચારો ન્હોતા, વીસ વર્ષ પહેલા મને હિન્દુ અને બ્રાહ્ણણ હોવાનું ખુબ ગૌરવ હતું, પણ મને સારા મીત્રો મળતા ગયા અને મારી સમજ પણ બદલાતી ગઈ, ત્યારે મને લાગ્યુ કે હિન્દુ અને બ્રાહ્ણણ હોવાની વાત કેટલી ખોખલી છે., પણ જયારે મારી સમજ બદલાઈ ન્હોતી ત્યાં સુધી મેં તારા જેવા કેટલાય મીત્રોની લાગણીને ઠેસ પહોચાડી હશે તે મને યાદ નથી , કારણ યાદ તો જેને પીડા થાય તેને જ યાદ  રહે,  પીડા આપનારને નહીં.

પણ હું સંતોષ લઈ શકુ કે મને બદલાવવાન સમય મળ્યો અને હું બદલાયો. 1985માં અનામત આંદોલન થયુ  ત્યારે હું અનામતની રેલીઓમાં નિકળતો હતો, એક દિવસ મને નાટય દિગ્દર્શક અને પ્રોફેસર મંગુભાઈ પટેલે કહ્યુ પ્રશાંત તું જે કરી રહ્યુ છે, તે બરાબર નથી, પણ મને ત્યારે લાગતુ તે અનામત તો હોવી જ જોઈએ નહીં, અફસોસ તે વાત છે કે તે દિવસે મેં મંગુભાઈ પટેલ પાસે અનામત કેમ હોવી જોઈએ તેની સમજ મેળવી હોત તો મારૂ રૂપાંતરણ  જલદી થયુ હોત, પણ હું જયારે બદલાયો ત્યારે મને જોવા માટે પ્રોફેસર મંગુભાઈ પટેલ રહ્યા નથી.

5 ઓગષ્ટના રોજ તે દલિત અસ્મીતા રેલી કાઢી ત્યારે હું પણ સારી સાથે ઉના સુધી આવવાનો હતો, કારણ કદાચ તે મારા જેવા બ્રાહ્ણણ માટે પ્રાયશ્ચીતના એક તણખલુ સમાન હતું, પણ મારી પત્ની શીવાની ખુબ જ બીમાર હોવાને કારણે મને અફસોસ રહી ગયો કે હું તારી સાથે આવી શકયો નહીં. જો કે મારી પત્ની શીવાની પણ   નારાજ છે, કારણ આ મારો પહેલો શ્રાવણ મહિનો એવો છે કે દરેક વર્ષની જેમ મેં શ્રાવણ કર્યો નથી, જો કે તેના વ્યકિતગત કારણો પણ અનેક હોવા છતાં મનમાં ઘમાસાણ ચાલી રહ્યુ હતું,  કે એક તરફ હિન્દુ તરીકે હું શ્રાવણ મહિનો કરૂ અને બીજી તરફ કેટલાંક મીત્રોને માણસ હોવાની સાબીતી આપવા માટે પદયાત્રા કાઢવી પડે, મને લાગ્યુ કે મારા શ્રાવણ મહિનો કરવાનો કોઈ અર્થ સરયો નથી.

15 ઓગષ્ટના રોજ તું ઉનામાં ત્રીરંગો ફરકાવીશ, આ એક એવો ઝંડો છે જેની નીચે તુ અને હું સરખા હોવા જોઈએ, પણ તેવુ નથી, તે જે દિશામાં કદમ ઉપડાયા છે, તેમાં તુ એકલો નથી, મારા જેવા અનેક લોકો તારી સાથે છે, હવે મારા સમાજે બદલાવવુ પડશે, આપણી સંખ્યા નાની હોવા છતાં આપણી વાત આજે નહી તો આવતીકાલે બધાએ જ માનવી પડશે, કદાચ તારો અને મારો પ્રયાસનો ફાયદો આજની પેઢીને નહી મળે પણ આવતીકાલની પેઢી માટે તુ જે કઈ રહ્યો છે, તેમાં હું તારી સાથે છુ.

તુ દલિત છે માટે દુખી છે  અને હું  બ્રાહ્રણ હોવાને કારણે, આપણે એક એવા સમાજનું નિમાર્ણ કરવાનું છે, જયા માત્ર પ્રશાંત અને જીજ્ઞેશ હશે અને આપણે એક જ ત્રીરંગા નીચે ઉભા રહી જયહિન્દ કહીશુ.


તારો

પ્રશાંત દયાળ

શુ લાગે છે તમને.. કોણ મુખ્યમંત્રી થશે...

આજે રવિવાર બ્લોગ લખવામાં મોડુ થઈ ગયુ, તેની પાછળનું કારણ માથા ઉપરથી ભાર ઉતરી ગયો હોય તેવુ લાગ્યુ, સામાન્ય રીતે તે રવિવારે હળવુ જ લખવુ તેવો નિર્ણય કર્યો છે, અને તેમા પણ પોતાની ઉપર હસી શકાય તેવુ  કઈક લખવુ... જેમાં મને પણ મઝા આવે અને તમને..

1 ઓગષ્ટના રોજ અાનંદીબહેન પટેલે રાજીનામુ આપ્યા તેના એક કલાકમાં શુ લાગે છે.. હવે કોણ હશે મુખ્યમંત્રી તેવા પ્રશ્નોની શરૂઆત થઈ  ગઈ હતી, આ મારી વાત નથી, બધા જ પત્રકારોને લાગુ પડે છે, સામાન્ય રીતે પત્રકારોના પ્રશ્નોથી નેતાઓ અને અધિકારી ભાગતા હોય છે, પણ આવી ઘટનાઓ વખતે પત્રકારને અંદરથી ભાગી છુટવાની ઈચ્છા થતી હોય છે પણ તે કહે કોને તે મોટો પ્રશ્ન હોય છે.

એક સામાન્ય છાપ, જે સાચી હોતી નથી, કે પત્રકારને અમદાવાદના નરોડાથી ન્યુઓર્ક સુધીની તમામ ઘટનાઓની માહિતી હોય છે. અને થનાર ઘટનાઓની આગોતરી જાણકારી હોય છે, પણ શુ લાગે છે તેવુ પુછનારની સામે ભાઈ મને ખબર પડતી નથી તેવુ કહેવા માટે બહુ હિમંતની જરૂર પડતી હોય છે. થોડા દિવસ પહેલા એક ટીવી ચેનલવાળાનો ફોન આવ્યો, તેમણે કહ્યુ પહેલા અમે પત્રકાર ઉર્વીશ કોઠારીને સંપર્ક કર્યો , પણ તે પ્રોગ્રામમાં આવી શકે તેમ નથી તો તમે આવો તો સારૂ. હું તે પ્રોગ્રામમાં તો ગયો પણ ત્યાર બાદ મેં ઉર્વીશને પુછયુ કે તે ટીવી ચેનલવાળાને ના કેમ પાડી.. તે હસવા લાગ્યો તેણે કહ્યુ તેઓ જે વિષય ઉપર પ્રોગ્રામ કરી રહ્યા હતા, તે વિષય મારા માટે સંપુર્ણ રીતે અજાણ્યો હતો, હવે જે વિષય ઉપર મને ખબર પડતી નથી, તેની ઉપર બોલવાની મારી હિમંત નથી, જો કે મને ખબર પડતી નથી, તેવુ કહેવુ અધરૂ તો છે પણ તમે પત્રકાર તરીકે તેવુ કહો તો પણ સામેવાળા માનવા તૈયાર થતાં નથી.

આ દિવસો દરમિયાન તમે ચ્હાની લારી ઉપર જાવ , પાનના ગલ્લા ઉપર જાવ એટલે, તમને પત્રકાર તરીકે ઓળખતી વ્યકિતની નજર તમારી ઉપર પડે એટલે મનમાં કોઈ ઉઘરાણીવાળો તમારી સામે જોતો હોય તેવો ડર લાગવા માંડે, અને ડર સાચો પણ પડે, 120નો મસાલો મોંઢામાં નાખ્યા પછી બોલતા તકલીફ પડે તેમ છતાં, તમારી પાસે આવીને તમારી પરિક્ષા લેતા હોય તેમ પુછે.. બોસ  શુ લાગે છે.. નિતીનભાઈના કેટલા ચાન્સ છે.. આપણને અંદરથી ખબર હોય કે નરેન્દ્ર મોદી આપણને પુછીને નિતીનભાઈને બેસાડવાના નથી, હવે મને ખબર નથી તેવુ કહેવાનો પ્રશ્ન તો આવતો જ નથી, છતાં રવિશકુમારની જેમ હસતા હસતા અથવા અર્ણમ ગોસ્વામીની આંખો મોટી કરી જવાબ આપવાનો નિતીનભાઈનો ચાન્સ ઓછો લાગે છે.. કારણ કે તેમ કહી બે-ત્રણ સાચા ખોટા કારણો આપી દેવાના. આપણે માનીએ કે આપણે પ્રશ્ન પુછનારને સંતોષ આપી દીધો.

પણ તેવુ થતુ નથી, તે મસાલાની પીચકારી મારી પાછો આપણી પાસે આવી કહે ના બોસ.. પટેલો વગર તો ભાજપને ચાલે તેમ જ નથી, દિવાલ ઉપર લખી નાખો નિતીનભાઈ જ સીએમ બનશે. મનમાં થાય ભાઈ તને  આટલી ખબર પડે છે તો શુ કામ મારી...મારે છે.છતાં તેનું મનોરંજન તો કરવુ પડે, કારણ સામાન્ય દિવસોમાં તે આપણને પત્રકાર તરીકે કારણ વગરનું માન આપે છે તેના હિતમાં પણ શુ લાગે છે તેનો જવાબ તો આપવો જ પડે. જો પત્રકાર પાસે મીટર હોય તો છેલ્લાં દસ દિવસમાં તેમને એક હજાર કરતા વધુ લોકોએ આ સવાલ પુછયો હશે, ઘરમાં પત્ની સાંજે શાક શેનું બનાવવુ તે ભલે પુછતી ના હોય પણ ગુજરાતનો મુખ્યમંત્રી કોણ થશે તેનો જવાબ તો પત્રકારે આપવો જ જોઈએ.

વિજય રૂપાણી મુખ્યમંત્રી થઈ ગયા એટલે મને લાગ્યુ હાશ સારૂ થયુ હવે આપણને કોઈ પ્રશ્ન પુછશે નહીં, પણ વિજયભાઈ પણ ઓછી તકલીફ આપે છે, મુખ્યમંત્રી થઈ ગયા પણ ખાતાની વહેચણી કરી નહીં, એટલે દસ હજારના પગારમાં માંડ માંડ ઘર ચલાવતી વ્યકિત આપણને પુછે શુ લાગે છે, નાણા ખાતુ કોને આપશે, મનમાં થાય ભાઈ તારા ઘરનું બજેટ વીસ તારીખથી જુની ડીઝલ ગાડી જેવુ ડચકા ખાવા લાગે છે, તેને શુ ફેર પડવાનો છે નાણાખાતુ કોને મળશે.. જો કે વાત ટાળવા આપણે કહીએ ભુપેન્દ્રસિંહને તો તે તરત જવાબ આપે બાપુ તો ચાલે જ નહીં. સૌરભભાઈ સિવાય કોઈ વિકલ્પ જ નથી. હવે આ ભાઈને કોણ સમજાવે કે નાણા મંત્રી તરીકે તુ અને હું પણ ચાલીએ કારણ ખાતુ તો અધિકારીઓ જ ચલાવતા હોય છે, મંત્રીના ભાગે સાદો સરવાળો કરવાનું પણ કામ આવુ નથી. ચાલો પણ  પછી વિજયભાઈએ ખાતા પણ વહેચી દીધા, આપણને નિરાંત થઈ હવે તાત્કાલીત કોઈ પ્રશ્ન પુછશે નહીં.

અંગ્રેજી અખબારમાં કામ કરતા એક પત્રકાર મીત્રને પણ એવી ટેવ છે, તે તમને ફોન કરે એટલે પહેલા પુછે કેમ છે.. સારૂ છે, પછી બીજો સવાલ આવે છે કઈ જાણવા જેવુ.. તમે તેનો જવાબ ના આપો તો પણ ચાલે તે તરત ત્રીજો સવાલ પુછે... છે કઈ નવાજુની.. આ ત્રણે પ્રશ્નોના કોઈ પણ જવાબ આપો ના આપો પણ તે તેની વાતા ચાલુ જ રાખે, છતાં તે વાતની શરૂઆત તો આ ત્રણ પ્રશ્નથી જ કરે. બીજાને તો જવાદો તે પોતાની ઘરે પત્નીને ફોન કરે તો પણ પુછે .. છે શુ ચાલે .. છે કઈ નવાજુની... મેં મારા મીત્રને દસ વખત સમજાવ્યુ કે ભાઈ તુ ઓફિસમાં હોય ઘરે નવાજુની કેવી રીતે થાય તો પણ તે સમજતો જ નથી.

ભરૂચમાં પત્રકાર તરીકે કામ કરતા મીત્ર વિક્કી જોષી થોડા દિવસ પહેલા અમદાવાદ આવ્યો તેણે કહ્યુ હવે મારી પત્નીને પણ પ્રશ્ન પુછવાની ટેવ પડી ગઈ છે, રાતે ઘરે જઉ એટલે તેનો પહેલો સવાલ હોય શુ લાગે છે.. એટલે હું તેને જવાબ બહુ સારૂ લાગે છે... હા હા હા હા