Tuesday, September 27, 2016

છોકરી હસીને વાત કરે છે.. ચાલુ લાગે છે.

છોકરી હસીને વાત કરે છે.. છોકરી સીગરેટ પીવે છે.. કયારેક દારૂ પણ પી જાય છે, છોકરી ચાલુ લાગે છે, આવી એક સહજ પુરૂષ માન્યતાઓને આધારે જ હમણાં અમીતાભ બચ્ચનની પીંક નામની ફિલ્મ રીલીઝ થઈ.આખી ફિલ્મ પહેલા દર્શ્યથી એન્ડ સુધી પુરૂષની એક સ્ત્રી અંગેની માન્યતાઓની આસપાસ જ ચાલતી રહે છે. ફિલ્મમાં કયાં સીધો મેસેજ છે , તો કયાંક બીટવીન્ધી લાઈન્સ પણ ઘણી બધી બાબત છે. મેં પણ આખી ફિલ્મ જોઈ બહુ ધ્યાનથી. ફિલ્મમાં પુરૂષની વિચારવાની પધ્ધતિઓ અંગે જે કઈ સ્ક્રીપ્ટીગ થયુ છે તે એકદમ બરાબર છે. છતાં મેં આખી ફિલ્મ અંગે એક પિતા તરીકે વિચાર કરી જોયો કારણ હું પણ એક દિકરીનો પિતા છુ.

પીંકમાં ત્રણ છોકરીઓની વાત છે, તેઓ દિલ્હીમાં એકલી રહે છે, નોકરી કરે છે, મોડે સુધી ફરે છે, ડાન્સ બારમાં જાય છે, કયારેક દારૂ પણ પીવે છે. અને તેમના ગમતા પુરૂષ મીત્રો સાથે સંબંધ પણ રાખે છે.બસ આ ઘટનાને કારણે તેમના જ સમવસ્યક યુવકો માની બેસે છે કે આ છોકરીઓ ચાલુ છે. પછી જે કઈ બને છે તે અંગે મારે કઈ કહેવુ નથી કારણ તેના માટે એક વખત ફિલ્મ સહપરિવાર જોઈ જવી જોઈએ કદાચ મનના કેટલાંક ગુચડાઓ સાફ પણ થઈ જાય. છોકરાઓ એકલા રહે તો ચાલે, પણ છોકરીઓ તો એકલી કેવી રીતે રહી શકે, છોકરાઓ ભેગા થઈ શહેરમાં અથવા શહેરની બહાર ફરવા જઈ શકે, પણ એકલી છોકરીઓ મા-બાપ અથવા પતિ વગર કેવી રીતે જઈ શકે, છોકરાઓ દારૂ જુગાર અને સીગરેટની મઝા લઈ શકે, પણ છોકરીઓ સંસ્કારનું પુતળુ છુ, તેઓ તો આવુ જ કરી ના શકે., લગ્ન પહેલા મારે એક સ્ત્રી સાથે પ્રેમ હતો , તેવુ પતિ લગ્ન બાદ પણ પોતાની પત્નીને કહી શકે, પણ પરણિત સ્ત્રી જો લગ્ન પહેલાના કોઈ સંબંધની વાત કરે તો તેને મૃત્યુ પર્યત પોતાની પવિત્રતાના પુરાવા આપવા પડે છે.

આપણે ત્યાં સ્ત્રીની સ્વંતત્રતા તરત પ્રેમને  સેકસ અને સંસ્કાર સાથે જોડી દેવામાં આવે છે, તેના કારણે તમામ પ્રકારના માનસીક પ્રશ્ન ઉભા થાય છે, સ્ત્રી મીત્ર હોય તો તેની સાથે બે પુરૂષો વચ્ચે હોય તેવી મીત્રતા હોઈ જ  શકે નહીં તેવુ પણ મન તરત રેકોર્ડ કરી લે છે. બે પુરૂષ મીત્રો સતત સાથે ફરતા જોવા મળે તો આપણને કયારેય તેવો વિચાર આવતો નથી તેમની વચ્ચે જાતીય સંબંધ હશે, પણ જો સ્ત્રી અને પુરૂષ સસત સાથે જોવા મળે તો આપણને ગરબડ લાગે છે. સ્ત્રી અને પુરૂષને સાથે જોઈ આપણને ગરબડ લાગે ત્યાં સુધી પણ મને વાંધો નથી, માની લઈએ કે કદાચ બંન્ને એકબીજાને પસંદ કરતા હશે, પણ તે  સ્ત્રી ઉપર આપણે ચાલુ હોવાનું લેબલ મારી દઈએ છીએ, આપણે એવુ ધારી લીધુ છે કે પુરૂષ પરણિત હોય તો પણ તેને બીજી સ્ત્રી સાથે સંબંધ રાખવાનો અધિકાર છે, પણ સ્ત્રીનો સંબંધ જો એક કરતા વધુ પુરૂષ સાથે હોય તો તે ચાલુ જ છે.

પીંક ફિલ્મની કથાથી તમે જરા પણ વિપરીત વાત કરો તો કદાચ તમારી ગણતરી જુનવાણી વિચાર ધારામાં માનનાર લોકો સાથે પણ થઈ શકે, પીંકમાં સ્ત્રીઓની જે સ્વતંત્રાની વાત છે ત્યાં સુધી હું પુરેપુરો સંમત્ત છુ, સ્ત્રી જે રીતે ઈચ્છે તેવી પોતાની જીંદગી જીવી શકે તેની સાથે મને જરા પણ વાંધો નથી, કદાચ આવતીકાલે મારી દિકરી પણ મારી માન્યતાઓની વિપરીત કોઈ વાત મને પણ કરી શકે છે તે વિચારને ધ્યાનમાં રાખી હું આ વિધાન કરી રહ્યો છું. છતાં હજી સ્ત્રીઓની સ્વતંત્રતા સ્વીકારતા આપણને વર્ષો નિકળી જશે, ત્યારે સ્ત્રીની સ્વતંત્રતાને ચાલુ  છોકરીનું લેબલ લાગે નહીં તેની તકેદારી પણ તેણે જ રાખવી પડશે તે કેવી રીતે થઈ શકે તેની ચર્ચા કરતો નથી કારણ તેના ધોરણો દરેક ઘટના અને સમય પ્રમાણે અલગ અલગ હોઈ શકે છે. સાથે પોતાને મળેલી સ્વતંત્રતામાં પોતાની સલામતી પણ પોતે જ કરવી પડશે.

વિષય પોતાની અંદર જ બહુ ગુચવાયેલો છે. એટલે દિવસો સુધી વાતો કરીએ તો પણ કોઈ એક નિર્ણય ઉપર આવી શકાય તેમ નથી, દરેક ઘરની વાત છે દરેક સ્ત્રીની વાત છે ત્યારે દરેકને પોતાના નિયમો અને ધોરણોમાં પોતાનો નિર્ણય કરવાનો છે. છતાં એક વખત પીંક ફિલ્મ જોઈ જવી જોઈએ તેવો મને લાગે છે.

Monday, September 26, 2016

મહિલાઓ મંદિરમાં પણ અમને વિચલીત કરે છે.

થોડા મહિના પહેલાની વાત છે, સામાન્ય રીતે હું મંદિરમાં જવાનું ટાળુ છુ, છતાં પત્નીના આગ્રહવશ હું દિકરી પ્રાર્થના સાથે મંદિરમાં ગયો, બહુ આલીશાન મંદિર છે, મંદિરની બહાર બાઉન્સર જેવા સીકયુરીટી ગાર્ડ ઉભા હતા, જેવો હું અને શીવાની અને પ્રાર્થના મંદિરના દરવાજામાં દાખલ થયા તેની સાથે એક બાઉન્સર આગળ આવ્યો, તેણે અમને રોકયા અને પ્રાર્થના તરફ ઈશારો કરતા કહ્યુ સોરી સર આ મંદિરમાં જઈ શકશે નહીં, મેં તેની સામે જોયુ તેણે તરત મને મંદિરના મુખ્ય દરવાજા તરફ લાગેલી સુચના તરફ ધ્યાન દોર્યુ.. ત્યાં લખ્યુ હતું મહિલાઓએ ટુંકા કપડાં પહેરી આવુ નહીં, મેં બીજી જ ક્ષણે પ્રાર્થનાની સામે જોયુ તે હજી પંદર વર્ષની છે, ફરી સુચના વાંચી કારણ મને પ્રાર્થનાના કપડામાં ટુંકાપણુ લાગ્યુ ન્હોતુ.

સુચના વિગત વાર હતી જેમાં લખ્યુ હતું મહિલાઓ અશોભનીય કપડાં પહેરવા નહીં, જેમ કે બરમુડો, કેપ્રી અને ખુલ્લા ગળાનું ટોપ વગેરે. મને તો પહેલી વખત મહિલાઓના આ કપડાંના નામની ખબર પડી રહી હતી, મેં પ્રાર્થનાને જ પુછયુ આ લખ્યુ છે તેમાંથી તે કઈ પહેર્યુ છે તેણે પોતાના પગ તરફ ઈશારો કરતા કહ્યુ આ કેપ્રી છે, પગની પાનીથી થોડી ઉપર અને ઘુટણથી થોડી નીચેનો ભાગ ખુલ્લો રહે તેને કેપ્રી કહેવાય તે મને પહેલી વખત ખબર પડી, હું બાઉન્સર સાથે ચર્ચા કરવા માગતો હતો, પણ શીવાનીએ તરત પ્રાર્થનાને કહ્યુ તુ ઉભી રહે અમે હમણાં દર્શન કરીને આવીયે. પછી મને પણ લાગ્યુ કે બાઉન્સર મારા જેવો જ છે, તેની સાથે ચર્ચા કરવાનો કોઈ અર્થ નથી. તે દિવસ મારૂ ધ્યાન ભગવાનની મુર્તિ કરતા મંદિરની બહાર ઉભી રહેલી મારી દિકરી પ્રાર્થના તરફ વિશેષ હતું, મને ખરાબ પણ લાગી રહ્યુ હતું કારણ એક છોકરીને પોતાના કપડાંને કારણે મંદિરની બહાર ઉભી રાખી દેવામાં આવી હતી.

કદાચ આવી સુચના મેં અનેક મંદિરો ઉપર અનેક વખત જોઈ હતી, પણ મારૂ મન કયારેય ત્યાં અટકયુ ન્હોતુ, પછી જયારે પણ હું મંદિર હોય તેવા રસ્તે પસાર થયો ત્યારે અચુક આવી સુચનાઓ મંદિરના દરવાજે વાંચી હતી, પણ તે જ મંદિરમાં પુજા કરતો પુજારી અને પુજા કરવા આવતા પુરૂષો જે શરીર ઉપર માત્ર પીતાંબર જ પહેરતા હતા, તેમની કમરની ઉપરનો શરીરનો આખો ભાગ ખુલ્લો રહેતો હતો, જયાં મહિલાઓ પણ હાજર રહેતી હતી, પણ તે મહિલાઓને પુરૂષવા અડધા ખુલ્લા શરીરને જોઈ કયારેય અજુગતુ લાગ્યુ નહીં, પણ કોઈ સ્ત્રીની પગની પાની ઉપરનો ભાગ ખુલ્લો દેખાય, અથવા કોઈ સ્ત્રીની કમર નજરે પડે અથવા કોઈ સ્ત્રી ખુલ્લા ગળાનું ટોપ પહેરે તો તે કપડાં કઈ રીતે અશોભનીય થઈ જાય.

માણસ મંદિરમાં તો ઈશ્વરને મળવા આવે છે, પણ પછી ત્યાં આવનાર સ્ત્રી અથવા પુરૂષે કયાં કપડાં પહેર્યા છે તેની સાથે તેને કેમ નીસ્બત હોય છે, તેનો અર્થ સ્પષ્ટ હતો કે તેમનું ધ્યાન મંદિરના ભગવાન કરતા ત્યાં આવનારી સ્ત્રીઓ તરફ વિશેષ જાય છે. અને કદાચ સ્ત્રીનું સામાન્ય રીતે ઠંકાયેલુ રહેતુ કોઈ અંગ તેમની નજરમાં આવી જાય તો તેમનું મન વિચલીત થઈ જાય છે. પુરૂષનું મન વિચલીત થઈ જાય તેની સામે પણ મને વાંધો નથી, કારણ મનને વિચલીત થવા માટે સ્થળ સાથે કોઈ સંબંધ નથી, મન તો સ્મશાનમાં પણ વિચલીત થઈ શકે છે. જયારે એક માતા પોતાના બાળકને સ્તનપાન કરાવે છે ત્યારે માતા અને બાળક બંન્ને માટે તે પ્રેમ હોય છે, જયારે ત્યાં હાજર  કોઈ પુરૂષ માટે તે મનને વિચલીત કરવાની ઘટના પણ બની શકે છે.

મને લાગ્યુ મંદિરના સંચાલકોએ આ પ્રકારની સુચના લખે તેની સામે આપણો વાંધો હોવા છતાં મંદિરે તેવુ લખવુ જોઈએ કે અમારા પુરૂષ ભકતો મનના કાચા છે તેમને સ્ત્રીઓ જોયા પછી પોતાના મન ઉપર નિયંત્રણ રહેતુ નથી માટે તમે બુરખા જેવા કોઈ વસ્ત્રો પહેરી આવુ તો વધુ ઈચ્છનીય રહેશે. આ સુચા લખનાર સંચાલકો પુરૂષ જ હોવાને કારણે કદાચ તેમને આ વિચાર આવ્યો હશે પણ મંદિરમાં રહેનાર પુરૂષ હોય અથવા દારૂ પીનાર પુરૂષ બંન્નેની માનસીકતામાં ખાસ ફેર હોતો નથી, મારા અનેક મીત્ર જાહેર રસ્તા ઉપર પણ દારૂ પીવે છે, જો કે રસ્તા ઉપર દારૂ પીવાની મઝા કરતા કાયદો  અમારા ખીસ્સામાં છે તેવો મુડ વધારે હોય છે પણ તે જ વખતે કોઈ છોકરીને સીગરેટ પીતા જુવે તો.. જાણે બળદ દુધ આપવા લાગ્યો હોય તેવુ અચરજ ચહેરા ઉપર આવી જાય છે. પછી તરત હાથમાં દારૂના ગ્લાસ સાથે સંસ્કારની ચર્ચાનો દૌર શરૂ થાય છે.

Saturday, September 24, 2016

પત્ની બીજા પુરૂષને લાઈન મારે તો આપણને ખબર કેમ પડતી નથી.

 
પ્રતિકાત્મક તસવીર
તેમ જેમ જેમ વાંચતા જશો, તેમ તેમ તમારા ચહેરા ઉપર હાસ્ય આવતુ જશે, અને લાગશે લે આ તો મારી જ વાત છે, કારણ આ ભારતના તમામ ઘરોમાં કયારેકને કયારેક બોલ્યાના વાકયોની વાત છે, મારી ઘરે આવતા મારા મીત્રો જયારે મારા સ્વભાવની વાત કરે એટલે તરત મારી પત્ની કહે જવા દો આ તો હું હતી તો ટકી ગઈ.. બીજી કોઈ હોત તો છોડીને કયારેની જતી રહી હોત.. પ્રશાંત સાથે રહેવુ એટલે કઈ સહેલુ  કામ નથી, હા વાત જયાં સુધી મારા પુરતી સિમિત ત્યાં સુધી કદાચ મારી પત્ની શિવાની સાચી પણ હોઈ શકે, કારણ મને બે-ત્રણ વર્ષે સરળ ચાલતી જીંદગીને રગદોળી નાખી જીવનમાં અશાંતિ ઉભી કરવાનો એટેક આવે છે. આવુ અમારા લગ્નના વીસ વર્ષના ગાળામાં અડધો ડઝન કરતા વધુ વખત થયુ છે ત્યારે તે મારી સાથે અડીખમ ઉભી રહી છે.

પણ હું મારા કહ્યાગર મીત્રોને પણ ઓળખુ છું, તેમની પત્નીઓ પણ કાયમ બલીદાન અને ત્યાગની ભાવનાની વાત જ કરતી હોય છે, મારા પિયરમાં તો પાણી માંગુ તો દુઘ મળતુ હતું, પણ સાસરે આવી પુછી જુવો મેં કોઈ વાતની જીદ કરી નથી, પણ મારૂ મન કહેતુ હોય છે ભાભી તમારી ઈચ્છાઓ પુરી કરવામાં મારો ભાઈ પોતાની ઈચ્છાઓ ભુલી ગયો અને છતાં તેણે કયારેય ફરિયાદ કરી નથી. પુરૂષની હાલત કફોડી હોય છે, સ્ત્રી કાયમ પોતાના ત્યાગની વાત કરી શકે, સ્ત્રી પતિ ત્રાસ આપે છે તેવી ફરિયાદ કરી શકે, પણ જાણે પુરૂષને ત્યાગ સાથે પેઢીઓ સુધી કોઈ સંબંધ જ ના હોઈ શકે તેવી આપણે માની લીધુ છે, તેના કારણે કયારેય પુરૂષો પરિવાર અને ખાસ કરી પત્ની માટે કરેલા કાર્યને ત્યાગ અથવા બલીદાન કહી શકતો નથી, કારણ આ બધુ તો પુરૂષની ફરજમાં આવે છે, સાથે કોઈ પુરૂષ પત્ની ત્રાસ આપે છે તેવુ પણ કહી શકતો નથી કહે  લોકો તેની મઝાક કરે.

પત્નીના ત્રાસ વચ્ચે પણ બીજાની હાજરીમાં પત્નીના વખાણ કરવા પડે ત્યારે પુરૂષનું મન અંદરથી કેટલુ રડતુ હશે તેની કલ્પના કરવા માટે તમારે પરણિત પુરૂષ થવુ જ પડે. મેં હમણાં સુધી અનેક વખત મારા મીત્રોની પત્નીના મોંઢે આ સાંભળ્યુ કે આ તો હું હતી તો અહિયા રહી બાકી બીજી તો હોત તો જતી રહેતી, ત્યારે મને કાયમ મનમાં સારૂ લાગે છે,કે હું એકલો નથી મારા જેવા લાખો પરણિત આ દેશમાં વસે છે, એક વખત વાત નિકળી ત્યારે મેં મઝાકમાં મારા મીત્રની પત્નીને કહ્યુ ભાભી તમે કોઈ પુરૂષને તેવુ કહેતા સાંભળ્યો આ તો હું હતો તો તને સાચવી બાકી બીજો હોત તો લાત મારી કાઢી મુકતો. આ સાંભળી મીત્રની પત્ની હસવા લાગી, તેણે મને કહ્યુ તમે તો દરેક વસ્તુની મઝાક કરો છો, મેં મનમાં કહ્યુ ભાભી હવે તો અમારી જીંદગી રોજ મઝાક બની ગઈ છે પણ કહેવુ કોને ?

જેમ પત્ની આપણને સાચવી ત્યાગની વાત કરે તેવી જ વાત ચારીત્રની પણ આવે, મીત્રો ભેગા થઈ જયારે પત્નીની હાજરીમાં કોઈ સ્ત્રીની વાત કરે એટલે પત્ની કાયમ તડુકતા કહે , જાવને પેલી રાખતી હોય.. મને ખબર છે તે કઈ તમને રાખશે નહીં, મને ખબર છે મારો ખોટો સીક્કો પાછો આવશે.. મારા વગર તમને કોઈ સંઘરે તેમ નથી.. મને કાયમ આ વાત નિકળે ત્યારે લાગે છે પોતાનો પતિ ખોટો સીક્કો છે, તે વાત પત્નીઓ કેટલા આત્મવિશ્વાસથી કહેતી હોય છે.. અને બીજો વિચાર આવે છે, જો અમે ખોટા સીક્કા જ હતા, તો તમારા ફાટેલા નસીબમાં આવી કેમ પડયા,જો કે લગ્નના આટલા વર્ષ પછી આપણે પણ કહી શકતા નથી,મારા નસીબમાં પણ ખોટો સીક્કો પડયો છે. મને લાગે છે કે પત્નીઓ કાયમ તમને  કોઈ રાખે નહીં તેમ કહી ઉશ્કેરે છે, આ તો આપણે જેન્યુઅન એફોર્ટ કર્યા નથી, નહીંતર ખબર પડે કે તે જેને ખોટો સીક્કો કહે છે તે તેનો એન્ટીક સીક્કો છે અને તેનું માર્કેટ હજી પણ કેટલુ ઉંચુ છે.

એક વાત હજી મને ખબર પડતી નથી મેં મારી પત્ની અને મારા મીત્રોની પત્નીઓને અનેક વખત પ્રશ્ન આ પુછયો પણ તેમણે મને સાચો જવાબ આપ્યો  નથી, મને પ્રશ્ન થાય છે  કે જેમ મીત્રો ભેગા થાય અથવા સામે કોઈ રૂપાળી  સ્ત્રી નજરે પડે ત્યારે પત્નીની હાજરીમાં પણ પતિ લાઈન મારી લેવાની તક છોડતો નથી, જો કે પત્ની સાથે હોય ત્યારે  તરત પતિની નજર જોઈ કહે.. બસ હવે શોભતુ નથી. અને પતિ ચોરી કરતા પકડાઈ ગયો હોય તેમ નજર ફેરવી લે છે. પણ જેમ પુરૂષોને સુંદર સ્ત્રીઓ જોવી ગમે છે, તેમ પત્નીઓને પણ પારકા પુરૂષો ગમતા જ હોઈ શકે તે બહુ સ્વભાવીક છે, છતાં તેઓ આપણી હાજરીમાં કયારે અને કેવી રીતે લાઈન મારી લે છે તેની આપણને ખબર પડતી જ નથી. આજે રવિવાર છે હલકો ફુલકો દિવસ પોતાની ઉપર હસી લેવાનો, તો ટાઈમ મળે તો પત્નીને પુછી તો જુવો કે તુ કઈ રીતે લાઈન મારે છે....

જીંદગી ભલે બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ હોય પણ તેઓ ચિત્રોમાં રંગ ભરે છે

થોડા સમય પહેલા હું અને નવજીવન ટ્રસ્ટના મેનેજીંગ ટ્રસ્ટી વિવેક દેસાઈ સાબરમતી સેન્ટ્રલ જેલમાં ગયા હતા, સાબરમતી સેન્ટ્રલ જેલના સુપ્રીટેન્ડન્ટ સુનીલ જોશી સાથે અમે ગાંધી ખોલીમાં ગયા , જયા મહાત્મા ગાંધીને કેદી તરીકે રાખવામાં આવ્યા હતા, તે બે ત્રણ કેદીઓ પોતાની નાનકડી કોટડીમાં કોઈક કામ કરી રહ્યા હતા, મને આશ્ચર્ય થયુ મેં તે ખોલી તરફ ઈશારો કરતા પુછયુ ત્યાં શુ ચાલી રહ્યુ છે, સુનીલ જોશીના ચહેરા ઉપર એક સ્મીત આવ્યુ તેમણે અમને તે કેદીઓ તરફ જવાનો ઈશારો કર્યો, અમે ત્યા ગયા તો આંખો જોતી જ રહી ગઈ, કેદીઓ કેનવાસ ઉપર ચીત્રો દોરી રહ્યા હતા. કોઈ તેમાં રંગ ભરી રહ્યુ હતું.

સુનીલ જોશીએ કહ્યુ આ કેદીઓ કેટલાંય વર્ષોથી જેલની બહાર ગયા નથી કદાચ દસ બાર વર્ષથી તો અંદર જ છે, તેમનો નાતો બહારની દુનિયાથી તુટી જ ગયો છે, છતાં તેમના મનમાં થતી ઉથલપાથલોને કેનવાસ ઉપર લાવે છે. મેં  પુછયુ તો પછી તમે આ ચીત્રોનું શુ કરો છો, તેમણે કહ્યુ આ જેલ છે, એટલે તેમના ચીત્રો જોવા માટે કોઈને અંદર તો બોલાવી શકાય નહીં, બસ તેઓ પોતાનું કામ કર્યા કરે છે. વિવેક દેસાઈએ કહ્યુ બહારની કોઈ વ્યકિત જેલની અંદર આવી શકે નહીં, પણ ચીત્રો તો બહાર આવી શકેને, સુનીલ જોશી જોઈ રહ્યા, વિવેકે પોતાની વાત સ્પષ્ટ કરતા કહ્યુ નવજીવન ટ્રસ્ટમાં આ ચિત્રોનું પ્રદર્શન થઈ શકે જો તમે મંજુરી આપો તો..

સુનીલ જોશી વિચાર કરવા લાગ્યા અને તેમણે કહ્યુ વાત તો સાચી છે, જો આવુ થાય તે મને બહુ સારૂ લાગશે, કારણ જેલમાં રહેલા કેદીઓની કલા લોકો સુધી જાય તો આ કેદીઓને બહુ પ્રોત્સાહન મળશે, તેમણે તરત ચીત્રો દોરી રહેલા કેદીઓને બોલાવી પુછયુ. તમે વધુ સંખ્યામાં ચીત્રો દોરી શકો.. કેદીઓએ હા પાડતા તેમણે કહ્યુ આપણે જલદી તમારા ચીત્રોનું પ્રદર્શન કરીશુ, તમે કામ શરૂ કરો. અને પેન્સીલ રંગ અને પીછી લઈ પાંચ કેદીઓ ચીત્રો બનાવવા લાગ્યા, જેલના નિયમ પ્રમાણે કેદીઓને દિવસ દરમિયાન તો તેમને સોંપવામાં આવતુ કામ પણ કરવાનું હતું, પણ સુપ્રીટેન્ડન્ટ સુનીલ જોશીએ આ કેદીઓને પોતાની બેરેકમાં પણ ચીત્રો તૈયાર કરવાની મંજુરી આપી હતી.

ત્યાર બાદ હું સુનીલ જોશી સાથે કેદીઓના ચીત્રો જોવા માટે બે ત્રણ વખત ગયો, તેમના ચીત્રો જોઈ કયારેક સુનીલ જોષી કેદીને પુછતાં યહ કયા બનાયા હૈ. તો કેદીઓ શાંત થઈ જતા, તેઓ પોતે પણ પોતાની ચીત્રમાં શુ કહેવા માગે છે તે અંગે કહી શકતા ન્હોતા, એકાદ વખત તો સુનીલ જોષીએ કેદીઓને કહ્યુ અરે ભાઈ સભી પેઈન્ટીંગમાં દર્દ કયો હે, કુછ પોઝીટીવ ભી બનાવો, કેદીઓ માત્ર જી સર કહી ઉભા રહેતા હતા, પણ પછી પણ તેમના ચીત્રમાં પણ તેમની જ વાત આવતી હતી. ચીત્રો ત્યાર થવા આવ્યા હતા, સુનીલ જોશીએ કહ્યુ ચીત્રોના પ્રદર્શન સાથે વેચાણ પણ થાય તો સારૂ, જે ચીત્રનું વેચાણ થાય તેના તમામ પૈસા તે જ કેદીને જેણે ચીત્ર દોર્યુ છે તેને આપી દેવામાં આવે તો તેમને પોતાની જાત ઉપર ભરોસો થશે.

બે દિવસ પહેલા કેદીઓએ તૈયાર કરેલા તમામ ચીત્રો આપવા માટે જેલના અધિકારીઓ નવજીવન ઉપર આવ્યા, ચીત્ર મારો વિષય નથી, પણ મારા નવજીવન ટ્રસ્ટના સાથી અને સત્ય આર્ટ ગેલેરીનો કાર્યભાર સંભળાત હિમાંશુએ ચીત્રો જોઈ કહ્યુ કેટલાંક ચીત્રો ઉત્તમ છે, જો  કેદી ચીત્રકારની સહી હટાવી કોઈ નામી ચીત્રકારની સહી કરી દેવામાં આવે તો ખબર જ ના પડે આ ચીત્રકાર એક કેદી છે ચીત્રો જોઈ હિમાંશુ કહ્યુ કેદીઓના ઘણા બધા ચીત્રોમાં માનસીક બંધનની વાત છે, તેમને આકાશમાં ઉડવુ છે તેનો ભાસ છે અને કયાંક તેમની અંદર રહેલો ધર્મ આ ત્રણે બાબતનું કેનવાસ ઉપર સમનવ્ય થયુ છે.

નવજીવન ટ્રસ્ટની સત્ય આર્ટ ગેલેરીમાં આ ચીત્રોનું પ્રદર્શન જાણિતા ચીત્રકાર વૃંદાવન સોંલકી તા 27 સપ્ટેમ્બરના રોજ સાંજે પાંચ વાગે ખુલ્લુ મુકશે, જે 2 ઓકટોબરના રાત નવ સુધી ખુલ્લુ રહેશે,   સાબરમતી જેલની દિવાલ પાછળના કલાકારને ઓળખવો હોય તો તમારે પ્રદર્શન જોવુ પડશે, અને કદાચ તેમાંનું એકાદ પેઈન્ટીગ તમારા ઘર અથવા ઓફિસની દિવાલ માટે પણ પસંદ કરી શકો છે, જે કેદીઓમાં રહેલા કલાકારને જીવતો રાખવા માટે  તમારી તરફનો એક નાનકડો પ્રયાસ હશે.

Friday, September 23, 2016

આ દેશ અને નરેન્દ્ર મોદી બંન્ને મારા છે.

નરેન્દ્ર મોદી ભાજપના મહામંત્રી તરીકે આવ્યા ત્યારથી મારી અને તેમની વચ્ચેનો નાતો પ્રેમ અને ધીક્કારનો રહ્યો છે. જેની માટે અમારી બન્ને પાસે અમારા તર્ક અને કારણો છે.જો કે હવે સામ-સામે મળી જવાનું તો લગભગ બંધ જ થઈ ગયુ છે પણ જયારે પણ મળ્યા ત્યારે સૌજન્યપુર્ણ રહ્યો છે વ્યવહાર બંન્ને તરફથી રહ્યો છે. 2002ના તોફાનો વખતે હું વિક્રમ વકિલના હોટલાઈન સાપ્તાહિકમાં કામ કરતો હતો, તેના કારણે લગભગ ગુજરાતમાં જયાં પણ તોફાનો થયા ત્યાં જવાનું થયુ, તે અંગે મેં વિગતવાર રીપોર્ટીંગ કર્યુ અને મારી પાસે ફસ્ટ હેન્ડ ખુબ માહિતીઓ હતી. હું જયારે તે તોફાનો વાત કરતો ત્યારે મને મારા મીત્રો સલાહ આપતા કે તે અંગે મારે લખવુ જોઈએ, અમદાવાદ પોલીસ કમિશનરના પીઆરઓ અને મારા ખુબ જ નજીકના મીત્ર અશ્વીન જાનીએ મને પુસ્તક સ્વરૂપે આ વિગતો લખવાની સલાહ આપી, અને 2005માં ગોધરાના રમખાણોનું અધુરૂ સત્ય નામે તે પુસ્તક મેં બજારમાં મુકયુ, ત્યાર બાદ ઘણુ બધુ થયુ પણ તે વિગતો અહિયા મુકતો નથી.

2007ની વાત છે ત્યારે હું અમદાવાદ દિવ્ય ભાસ્કરમાં ફરજ બજાવતો હતો, એક દિવસ  નોર્થ અમેરીકાના એક રેડીયો સ્ટેશનમાંથી મને ફોન આવ્યો. તેમણે મારા ગોધરાના રમખાણોનું અધુરૂ સત્ય પુસ્તક અંગે વાત કરી, તે પુસ્તકને કારણે તેઓ મારો લાઈવ  ઈન્ટરવ્યુ કરવા માગતા હતા, મેં તેમને હા પાડી, તેમણે મને એક ચોક્કસ સમય આપ્યો અને એક કલાકનો લાઈવ ઈન્ટરવ્યુ થયો, તે દરમિયાન શ્રોતાઓ પણ મને સીધા પ્રશ્ન પુછતા હતા, અમેરીકામાં રહેતા ભારતીયોને 2002માં ગુજરાતમાં શુ થયુ, નરેન્દ્ર મોદી સરકારની ભુમીકા શુ હતી વગેરે વગેરે અનેક પ્રશ્ન હતા, જે અંગે મારી માહિતી , મારી માન્યતા અને મારી સમજ પ્રમાણે મેં જવાબ આપ્યા હતા જયારે મારા ઈન્ટરવ્યુનો એક કલાક પુરો થવા આવ્યા ત્યારે રેડીયો સ્ટેશને મને એક આમંત્રણ આપતા કહ્યુ.. હજી ફોન લાઈન ઉપર અને શ્રોતાઓ છે, કદાચ અમારા રેડીયો સ્ટેશન ઉપર કોઈ એક ઈન્ટરવ્યુ માટે સૌથી વધારે ફોન કોલ્સ આવી રહ્યા છે. એક  કલાકમાં આ બધા શ્રોતાઓને સમાવી શકાય તેમ નથી.

અમારા રેડીયો સ્ટેશન દ્વારા નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે કે અમે તમને અમેરીકા બોલાવીએ, જેનો તમામ ખર્ચ રેડીયો સ્ટેશન ઉપાડશે અને એક મહિના દરમિયાન તમારે અમેરીકાના વિવિધ શહેરોમાં લોકોને મળવાનું રહેશે. આ સાંભળતા હું રોમાંચીત થઈ ગયો હતો. મને અમેરીકાનું આમંત્રણ મળ્યુ હતું, તેની સાથે મારે માટે આ પ્રવાસ સૌથી વધારે મહત્વનો એટલા માટે હતો કે મેં આજ સુધી મુંબઈ પણ જોયુ નથી ત્યારે મારે અમેરીકા  જવાનું હતું, તેવી જ રીતે હું ડોમેસ્ટીક પ્લેનમાં પણ બેઠો નથી ત્યારે ઈન્ટરનેશન ફલાઈટમાં મુસાફરી કરવાની હતી. કદાચ આટલા વર્ષો બાદ હું મારા મનમાં થયેલી રોમાંચીત ક્ષણોનું વર્ણન પણ કરી શકતો નથી. મેં તેમને અમેરીકા આવવાના તેમના આમંત્રણનો સ્વીકાર કર્યો, રેડીયો સ્ટેશનના અધિકારીઓએ મને કેટલીક અન્ય ફોર્માલીટી કરવા માટે બીજા દિવસે ફોન કરીશુ તેવુ જણાવ્યુ હતું.

તે રાત્રે જયારે હું ઘરે પહોચ્યો ત્યારે મારી ઉપર અમેરીકા ટુરનું ભુત સવાર થઈ ગયુ હતું, પણ ખબર નહીં મને કઈક ખરાબ પણ લાગી રહ્યુ હતું, લગભગ એકાદ બે કલાક હું મને શુ ખરાબ લાગી રહ્યુ છે, તેની ગડમથલમાં રહ્યો, પછી મેં રેડીયો ઉપર મને પુછવામાં આવેલા સવાલો અને મેં આપેલા જવાબો યાદ કરી ગયો અને ત્યાર બાદ મને અમેરીકા આવવાનું જે આમંત્રણ મળ્યુ તેને એક સીધી લીટીમાં જોઈ ગયો અને મને તરત લાગ્યુ ખરેખર મારી ચુક કયા થઈ. મેં રેડીયો સ્ટેશનને  ઈન્ટરવ્યુ આપ્યો ત્યાં સુધી બધુ બરાબર હતું, પણ હવે હું જયારે અમેરીકા જઈશ ત્યાં મને લોકો ગુજરાતના તોફાનો અંગે સવાલ પુછશે., નરેન્દ્ર મોદી સરકારની ભુમીકા અંગે પુછશે ત્યારે હું અમેરીકાની ધરતી ઉપર ઉભો રહી શુ કહીશ. મને માઠુ લાગ્યુ મેં મારી જાતને કહ્યુ 2002માં જે ગુજરાતમાં થયુ તે શરમજનક હતું, પણ તે અંગે હું વિદેશમાં ઉભો રહી મારા રાજયની ટીકા કેમ કરૂ, નરેન્દ્ર મોદી અને તેમની સરકાર ઈચ્છતી તો કદાચ ખુવારીના આંકડા ઘટાડી શકતા હતા, પણ મારે અમેરીકા જઈ નરેન્દ્ર મોદી અને ગુજરાત સરકારને કેમ ગાળો આપવી જોઈએ.

આ દેશ અને નરેન્દ્ર મોદી બંન્ને મારા છે, દેશ અને મોદી સામે મારી ફરિયાદ હોય તો પણ તેમની સામે હું મારી ધરતી ઉપર ઉભો રહી વિરોધ કરીશ, તેમની ટીકા કરીશ, મારી નારાજગી પણ બતાડીશ. પણ અમેરીકામાં જઈ હું  દેશ અને મોદીને ગાળો આપુ એક ભારતીય અથવા ભારતીય પત્રકાર તરીકે મને શોભતુ નથી. હું જે કઈ કરીશ તેનાથી કોઈ મોટો ફર્ક પડવાનો નથી, મને કોઈ પુછવાનું પણ નથી છતાં મારી જાતને મારે જવાબ આપવાનો છે ત્યારે મારે અમેરીકા આ મુદ્દે તો ના જ જવુ જોઈએ તેવો મેં નિર્ણય કર્યો, અને થોડીક જ મિનીટમાં મારૂ અમેરીકા જવાનું અને પ્લેનમાં બેસવાનું સ્વપ્ન ધરતી ઉપર આવી ગયું, બીજા દિવસે જયારે મને અમેરીકા રેડીયો સ્ટેશનના અધિકારીનો ફોન આવ્યો ત્યારે મેં અમેરીકા આવવાની ના પાડી અને મારા કારણો કહ્યા હતા.


આ વાત અત્યારે એટલા માટે યાદ આવી અને લખી રહ્યો છુ કે કાશ્મીરમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ અનેક લોકો નરેન્દ્ર મોદીની ટીકા કરે છે. મારા જેવા ટીકાકાર માટે પણ આ ઘટના દોડવુ હતું અને ઢાળ મળી ગયા જેવી છે, પણ હું કહુ છુ, મોદીના સામેના વાંધો પુરા કરવા ઈશ્વર બધાને સમય આપશે, પણ આ સમયે નરેન્દ્ર મોદીના વિરોધીઓએ પણ તેમની ટીકા કરવાને બદલે તેમની સાથે ઉભા રહેવાની જરૂર છે.વાત હવે 56 ઈચની છાતીના વાત કરનાર વિરોધ પક્ષના નેતા નરેન્દ્ર મોદીની નથી, પણ ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની છે. આ દેશ અને નરેન્દ્ર મોદી બંન્નેને દેશના એક એક નાગરિકના સહયોગની જરૂર છે. જયારે શુ મદદ થઈ શકે તેવો પ્રશ્ન ઉભો થાય ત્યારે મૌન ઉભા રહીને પણ દેશ સેવા થઈ શકે તેમ છે, કારણ આપણને વિશ્વના તમામ પ્રશ્નો અને તેના ઉકેલની ખબર હોવી જોઈએ તેવુ જરૂરી નથી, દેશની પ્રજાએ જયારે નરેન્દ્ર મોદીને લોકતાંત્રીક પધ્ધતિથી દેશના વડા તરીકે સુકાન સોંપ્યુ છે, ત્યારે આ સમયે તેમને નિર્ણય લેવા દેવો જોઈએ અને દેશે તેમના  નિર્ણયમાં સુર પુરાવા જોઈએ.

જય હિન્દ

Wednesday, September 21, 2016

કયારેક પોતાને તો પુછો તમને શુ ગમે છે...

થોડા દિવસ પહેલા હું ગાંધીનગરની એક કોલેજમાં બીકોમમાં અભ્યાસ કરી રહેલા વિધ્યાર્થીનું લેકચર લેવા ગયો હતો, મને જે વિષય આપવામાં આવ્યો હતો તે પ્રમાણે તો મારે પત્રકારત્વ વિષય ઉપર બોલવાનું હતું, પણ લેકચરની શરૂઆતની થોડી મિનીટોમાં જ મને વિધ્યાર્થીઓનો ચહેરો જોઈ સમજાઈ ગયું કે તેમના મનમાં ઘણી બધી અસ્પષ્ટતા હતી, એટલે મેં મારો વિષય બદલી તેમને કહ્યુ. તમે તમારી જાતને પુછયુ કે તમને શુ ગમે છે.. તો મોટા ભાગના વિધ્યાર્થીઓએ જાણે પહેલી વખત જ આ પ્રશ્ન સાંભળ્યો હોય તેવુ મને લાગ્યુ.. પહેલા સ્કુલમાં હતા અને હવે કોલેજમાં હતા, થોડા મહિના પછી તેઓ ગ્રેજ્યુએશનની ડીગ્રી લઈ બહાર નિકળવાના હતા, પણ તેમને ખબર જ ન્હોતી કે તેમને શુ ગમે છે..

જયારે હું સ્કુલમાં ભણતો ત્યારે મને કેટલાંક શિક્ષકો ખુબ ગમતા, જયારે કેટલાંક શિક્ષક પોતાના વિષયમાં માહિર હોવા છતાં તેમનો કલાસ મને ગમતો નહીં, આવુ કેમ થાય છે ત્યારે મને સમજાતુ ન્હોતુ, પણ હવે સમજાય છે કે જે શિક્ષક મને ગમતો તેની સાથે મને ગમતુ કારણ તેમને  ભણાવવુ ગમતુ હતું, તે તેમના માટે માત્ર નોકરી ન્હોતી  પત્રકાર થવાનું મેં પહેલાથી નક્કી કર્યુ હતું તેના કારણે આજે પણ મને તે ગમે છે, મને તે કયારેય નોકરી લાગી નહીં તેનો ફાયદો મને એવો થયો કે મેં મારી 25 વર્ષના કામમાં કયારેય રીપોર્ટીંગ વખતે કાગળ પેન લઈ કોઈ મુદ્દા લખ્યા નથી, ગમતુ કામ હોવાને કારણે તે યાદ રહે છે.  આપણે ત્યાં મોટા ભાગના લોકોને ખબર જ હોતી નથી તેમને શુ ગમે છે, તેના કારણે નહીં ગમતુ શિક્ષણ મેળવે છે, નહીં ગમતી ડીગ્રી માટે વર્ષો પસાર કરે છે અને ડીગ્રી આવ્યા પછી માત્ર જીવવા માટે કામ કરે છે, તેના કારણે તેમના કામ અને જીવનમાં પ્રાણ હોતો નથી એક મોનોટોનસ નીરસ જીંદગી વર્ષો સુધી ચાલ્યા કરે છે.

મારો દિકરો આકાશ પણ વીસ વર્ષનો છે જે કોલેજના ત્રીજા વર્ષમાં અભ્યાસ કરે છે, ભણવામાં ખુબ હોશીયાર છે( સદ્દનસીબે શિક્ષણમાં મારી ઉપર ગયો નથી) તેની સાથે હવે શુ કરીશ તેવી  ચર્ચા નિકળે છે , ત્યારે હું તેને સલાહ આપુ છુ કે નોકરી જ કરવી તેવુ જરૂરી નથી, તને ગમતુ કોઈ પણ કામ કરજે.. તને લાગે કે ડ્રાઈવીંગ કરવુ ગમે છે તો કાર ચલાવ પણ તારા ડ્રાઈવીંગમાં એટલી માહિરતા મેળવ કે તારી પસંદગી રાષ્ટ્રપતિના ડ્રાઈવર તરીકે થાય. જે કામ આપણને ગમે તેમાં જીવંતતા હોય છે. સચિન તેંડુલકરને ક્રિકેટ ગમતુ હતુ, માટે તે શ્રેષ્ઠ રમી શકયો પણ માની લો કે સચીનના પિતાએ તેને ફુટબોલ રમવાની ફરજ પાડી હોત તો આજે તે કયાં હોત તેની તેને પોતાને પણ ખબર ના હોત.

જેમ કે ઘણા પિતા  સચીન ક્રિકેટમાં સફળ થયો એટલે હું પણ મારા સંતાનને સચીન થવાની ફરજ પાડુ છુ કારણ એક જમાનામાં હું ક્રિકેટ રમતો હતો અને કોઈક કારણસર રણજી ટ્રોફી રમી શકયો નહીં, એટલે જીંદગી તરફની મારી હતાશા અને બદલો લેવાની ભાવના હું મારા દિકરા પાસેથી વસુલ કરવા તેને પરાણે ક્રિકેટ રમાડુ છુ, જેમા કદાચ તેને રસ નથી તેને ગમતુ કામ પણ નથી. અમદાવાદમાં એક માણસ સારી કોફી બનાવતો કારણ તે તેનું ગમતુ કામ હતું, એક નાનકડી લારીમાં તે કોફી વેચતો હતો, તેની લારીનું નામ  શંભુ હતું , પણ તે તેનું ગમતુ કામ હોવાને કારણે આજે શંભુ કોફી બારની અમદાવાદમાં ઠેર ઠેર ફ્રેન્ચાઈઝી છે. તેવી જ રીતે અમદાવાદના લો ગાર્ડન પાસે પાવભાજીની ઘણી  લારીઓ વર્ષોથી ઉભી રહી છે, જેમાં ઓનેસ્ટ ભાજીપાવ છે, જે તેને ગમતુ કામ હતું, તેને પોતાનું કામ નાનુ લાગ્યુ નહીં તેના કારણે લારીમાંથી દુકાનો નથી અને દુકાનો વધતી ગઈ આજે દેશના અનેક રાજયમાં ઓનેસ્ટ ભાજીપાંવ મળે છે.

એટલે આપણા બાળક ઉપર આપણા નિષ્ફળ સપનાઓ થોપવાને બદલે તેને ગમતુ કામ કરવા દઈએ, તો કદાચ તેને પોતાના ગમતા કામમાં નિષ્ફળતા મળે તો પણ તેની નિષ્ફતા તેની પોતાની હશે, બાળકના જીંદગીની સફળતા નિષ્ફળતા બંન્ને તેની પોતાની હોવી જોઈએ, એટલે મેં કોલેજમાં લેકચર લેતી વખતે કહ્યુ કે તમને ગમતુ કામ પસંદ કરો તે નાનું પણ હોય અથવા મોટુ પણ હોય તે પણ તે તમારૂ પોતાનું હોય નહીં કે મીત્ર અથવા પરિવારે નક્કી કરેલુ.જે લોકો હવે નોકરી ધંધે લાગી ગયા છે, તેમને પોતાનું ગમતુ કામ નહીં હોવાને કારણે કંટાળો આવે છે, તો તેમણે પણ યાદ કરી  લેવુ જોઈએ કે તેમને કોઈ વાત ગમે છે, તો તે તરફ પણ કામની સાથે વળી શકાય, પછી તે ફરવા જવુ હોય, મીત્રને મળવુ હોય, કોઈ રમત હોય અથવા કઈક લખવાની વાત હોય, આ પ્રયોગ કરી જોવા જેવો છે કદાચ તમારી જીંદગીની મઝા પાછી આવે.

Tuesday, September 20, 2016

હજી તો મેં પહેલો અક્ષર માંડયો અને તે આખો પત્ર વાંચી લીધો.

વિશ્વાસ અને હેમાંગી એન્જીનિયરીંગમાં સાથે જ ભણતા હતા, પહેલા દોસ્તી થઈ અને તેમની દોસ્તી કાયમી મીત્રતામાં ફેરવાઈ ગઈ, બંન્નેના લગ્ન પછી વિશ્વાસે પોતાના પિતાની ફર્મમાં સિવિલ એન્જીનિયર તરીકેનું કામ શરૂ કરી દીધુ, શરૂઆતના થોડા મહિના તો હેમાંગી પણ વિશ્વાસ સાથે કામ કરતી , પણ એક દિવસ તેણે વિશ્વાસને કહ્યુ, હું આવતીકાલથી ફર્મ ઉપર નહીં આવુ.. વિશ્વાસને  આશ્ચર્ય થયુ તેણે પુછયુ કેમ શુ થયુ ? હેમાંગીએ વિશ્વાસના શર્ટનું ઉપરનું બટન બંધ કરી તેના માથાના વાળમાં હાથ ફેરવતા કહ્યુ કઈ નહીં, બસ મારે તારી રાહ જોવી છે. હું સાંજે રસોઈ કરી તુ કયારે ઘરે આવે તેની મારે રાહ જોવી છે. હું અને તુ આખો દિવસ સાથે જ કામ કરીએ છીએ, તેમાં કોઈ રોમાંચ નથી, હું તને પ્રેમ કરૂ છુ, તેની મને ખબર ત્યાર  પડે, જયારે તુ મને મળે નહીં. એટલે હું કાલથી ઓફિસ આવીશ નહીં. તેમ કહેતા તેણે વિશ્વાસના ગાલ ઉપર ટપલી મારતા કહ્યુ હવે ટગર ટગર જોઈશ નહીં મારે ઘણા કામ છે.

પછી તેવુ જ થતુ સાંજના પાંચ વાગે એટલે હેમાંગી રસોઈ કરી સરસ તૈયાર થતી, કયારેક ટીવી જોતી તો કયારેક નોવેલ વાંચતી, પણ તેની આંખ અને કાન તો ઘરના  દરવાજા તરફ જ રહેતા હતા, કેટલીક વખત રસોઈ તૈયાર હોય તો પણ વિશ્વાસ કારનું હોન વગાડી હેમાંગીને બહાર બોલાવી લેતો અને બંન્ને દુર દુર સુધી કારમાં ફરવા જતા અને બહાર જ જમી લેતા હતા, કયારેક ઓફિસનું કામ લઈ વિશ્વાસ ઘરે આવે તો હેમાંગી તેના કામમાં મદદ પણ કરતી હતી, જો કે તેનો ઈરાદો વિશ્વાસને મદદરૂપ થવાને બદલે વિશ્વાસ સાથે બેસવા મળે તેવો હતો. કેટલીક વખત હેમાંગીની આંખો પણ ઘેરાવવા લાગતી, ત્યારે વિશ્વાસ કહેતો હેમુ સુઈ જા, હમણાં જ થોડીવારમાં આવીશ, પણ તે કયારેય વિશ્વાસને મુકીને ગઈ ન્હોતી.

વિશ્વાસ બોલકો હતો જયારે હેમાંગી ઓછુ બોલતી છતાં તેને વિશ્વાસની નજર ફરે અને વાત સમજાઈ જતી હતી, કયારેક વિશ્વાસને ઓફિસમાં મોડુ થાય ત્યારે તે પુછતી  કેમ આજે મોડુ થયુ  ત્યારે તે કહેતો એક ક્લાયન્ટ મીંટીગ હતી, હેમાંગી તેની સામે જોઈ રહી, અને મનમાં કહેતી વિશ્વાસ ખોટુ બોલી શકતો નથી તો શુ કામ બોલે છે. અને પછી એકલી એકલી હસી પડતી હતી, હેમાંગી રોજ વોશીંગ મશીનમાં કપડા નાખે ત્યારે વિશ્વાસનો શર્ટ હાથમાં લઈ પોતાના નાક પાસે લઈ ઉંડો શ્વાસ લેતી તેને લાગતુ કે વિશ્વાસ તેનામાં સમાઈ ગયો, આવુ તે રોજ કરતી, પણ ખબર નહીં છેલ્લાં કેટલાંક દિવસોથી તે જયારે ઉંડો શ્વાસ લેતી ત્યારે તેને લાગતુ તે વિશ્વાસ તેનાથી દુર જઈ રહ્યો છે. તેમના લગ્નને પાંચ વર્ષ થઈ ગયા હતા, તેને કયારે વિશ્વાસ ઉપર શંકા ન્હોતી થઈ અને ગુમાવવાનો ડર પણ લાગતો ન્હોતો, કદાચ તેવી શંકા કે ડર આજે પણ ન્હોતો. તેને પોતાની ઉપર ભરોસો હતો.

લગ્નના પાંચ વર્ષ થઈ ગયા હોવાને કારણે ઘણી વખત વિશ્વાસ હેમાંગીના પેટ ઉપર હાથ મુકી પુછતો મને ઢીંગલી કયારે આપીશ. તરત હેમાંગી તેને હાથ હટાવી લેતા કહેતી ચલો દુર જાવ બીજો કોઈ ધંધો છે કે નહીં, અને પછી બન્ને હસી પડતા હતા. ઘણી વખત કોઈ કામ હોય તો હેમાંગી વિશ્વાસને મળવા માટે ઓફિસે પણ જતી હતી, હેમાંગીને જોતા વિશ્વાસની સેક્રેટરી સારંગી  ઉભી થઈ જતી  અને વેલકમ મેડમ કહી તેનું સ્વાગત કરતી હતી , કયારેક હેમાંગી કહ્યા વગર ઓફિસ પહોંચી હોય અને વિશ્વાસ કોઈ મિટીંગમાં હોય તો હેમાંગી સારંગી સાથે તેના ટેબલ ઉપર ગપ્પા મારતી હતી, સારંગી તેને કોફી પીવડાવતી હતી. સારંગી ખુબ રૂપાળી અને પ્રેમાળ હતી. હેમાંગીને પણ તે ગમતી હતી, ઘણી વખત હેમાંગી મસ્તી કરવાના મુડમાં હોય ત્યારે વિશ્વાસને કહેતી તુ હિરા પારખુ તો છે. વિશ્વાસ પુછતો કેમ ?  તો હેમાંગી વિશ્વાસની ચેમ્બરના કાચમાંથી સારંગી તરફ ઈશારો કરતા કહેતી સેક્રેટરી તો  ફટકો રાખી છે. અને વિશ્વાસ શરમાઈ જતો હતો.

આજે હેમાંગી ઓફિસ આવી તે જોઈ સારંગીને આશ્ચર્ય થયુ, તેણે તરત ઉભા થયા કહ્યુ મેમ સર તો નથી.. હેમાંગીએ એક ધીમા હાસ્ય સાથે કહ્યુ મને ખબર છે, તે મુંબઈ ગયો છે, પણ આજે હુ તને મળવા માટે જ આવી છુ, તેમ કહી હેમાંગી વિશ્વાસની ચેમ્બરમાં દાખલ થઈ, તેણે જાતે જ બેલ વગાડી બે કોફી લઈ આવવાની સુચના આપી. સારંગી પણ હેમાંગીની બાજુના સોફા ઉપર બેસી, પહેલા તો ઘણી વાર સારંગીને કઈ ખબર પડી જ નહીં, પણ આજે હેમાંગી મેડમની નજર કઈ જુદી હોય તેવુ લાગી રહ્યુ હતું મેડમ તેને પગથી માથા સુધી જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે જ કોફી આવી, હેમાંગીએ પ્યુનને સુચના આપી અમને કોઈ ડીસ્ટર્બ કરે નહીં તેનું ધ્યાન રાખજો. સારંગીનું હ્રદય ઝડપથી ધબકવા લાગ્યુ હતું.

હેમાંગીએ કોફી તરફ ઈશારો કરી સારંગીને કોફી લેવાનું કહ્યુ અને પોતે પણ કોફીનો મગ હાથમાં લીધો, હજી તો સારંગીએ કપ હોઠ ઉપર માંડયો અને કોફીને સ્પર્શ થયો ત્યારે હેમાંગીએ પુછયુ સારંગી.. તુ વિશ્વાસને પ્રેમ કરે છેને...જાણે તે દાઝી ગઈ હોય તેમ તેની મોંઢામાં ગયેલી કોફી બહાર આવી ગઈ, સારંગીનો કપ હોઠથી દુર થઈ ગયો તેણે હેમાંગી સામે જોયુ હેમાંગી જરા પણ ગંભીર ન્હોતી, તે હસી તેણે કહ્યુ દાઝી ગઈ,.. તે ધંધો જ દાઝવાનો કર્યો છે. પ્રેમમાં તો દાઝવુ પડે, છતાં તે સારૂ લાગતુ હોય છે.સારંગીના ચહેરા ઉપરનું નુર ઉડી ગયુ હતું. વિશ્વાસની ચેમ્બરમાં જન્મેલા તેના અને વિશ્વાસના પ્રેમની વાત  ચેમ્બર બહાર કેવી રીતે ગઈ તેની ખબર જ ના પડી. તેઓ બંન્ને સાથે કયારેય બહાર પણ ગયા નથી, કોઈએ તેમને જોયા પણ ન્હોતા, ઓફિસમાં તેમનું બ્હેવીયર એક પ્રોફેશનલ  જેવુ જ હતું.

હેમાંગીએ પોતાની કોફીનો મગ ટેબલ ઉપર મુકતા એક ઉંડો શ્વાસ લીધો અને ગંભીર ચહેરે કહ્યુ.. જો સારંગી હું વિશ્વાસને પ્રેમ કરૂ છુ, અને તે મને પણ આજે પણ એટલે જ પ્રેમ કરે છે. માણસ એક જ સમયે બે માણસને પ્રેમ ના કરી શકે તેવુ હું માનતી નથી. કારણ પ્રેમ કઈ માણસ નથી તે એક સમયે અનેક સ્થળે હોઈ શકે છે. હુ ના પાડીશ તો વિશ્વાસ તને છોડી દેશે, પણ તે તને છોડી તને ભુલી શકશે નહીં. હું તેને સારી રીતે ઓળખુ છુ, અને મારે એક સ્ત્રી અને બીજી સ્ત્રીની યાદોમાં વહેચાયેલો વિશ્વાસ જોઈતો નથી, હું વિશ્વાસને પ્રેમ કરૂ છુ અને તુ પણ અને વિશ્વાસ આપણને બંન્નેને પ્રેમ કરે છે. હું કોઈ ત્યાગ અને બલીદાનની વાત કરવા આવી નથી.

હું તારી પાસેથી વિશ્વાસને છીનવીને પણ મારો કરી શકીશ નહીં, તેની મને ખબર છે, તને મળવા પાછળ મારો પણ સ્વાર્થ છે, હું તેને ગુમાવવા માગતી નથી, આ સ્થિતિમાં આપણા ત્રણે પાસે એક જ વિકલ્પ છે આપણે બધા સાથે રહીએ, સારંગી સ્તબ્ધ હતી.તે ડરી પણ ગઈ હતી અને હેમાંગીના અનઅપેક્ષીત વ્યવહારને કારણે ગળે ડુમો પણ બાજી ગયો હતો, તેને રડવુ આવી રહ્યુ હતું, ત્યારે શાંત બેઠેલી સારંગીનો હેમાંગીએ હાથ પકડતા સારંગીની આંખમાંથી દડ ડદ આંસુ વહેવા લાગ્યા. હેમાંગીએ તેના આંસુ લુછયા, અને કહ્યુ જો સાથે રહેવાનો નિર્ણય મારો છે, મેં હજી વિશ્વાસ સાથે પણ વાત કરી નથી, કરી લઈશ બહુ જલદી, તને હું ફરજ પાડતી નથી, હા વિશ્વાસ વગર હું રહી શકીશ નહીં, હવે તારે નક્કી કરવાનું છે, તારે શુ કરવુ છે.

હેમાંગી ઉભી થઈ બહાર જવા નિકળી ત્યારે સારંગીના ખભે હાથ મુકતા કહ્યુ ટેક કેર યોર સેલ્ફ, સાંરગી ધીમા અવાજે બોલી યસ મેમ.. હેમાંગી ચેમ્બરના દરવાજા પાસે ગઈ અને ત્યાંથી પાછી ફરી તેણે સારંગીની આંખમાં જોતા કહ્યુ આજથી તુ મને મેમ નહીં હેમાંગી કહીશ તો પણ ચાલશે. અને હેમાંગી ત્યાંથી નિકળી ગઈ અને સારંગી જોતી જ રહી. આ વાતને પચ્ચીસ વર્ષ થઈ ગયા, હેમાંગીએ સારંગી સાથે બીજી શરત પણ મુકી હતી, જેમાં હેમાંગી કયારેય પોતાના બાળકને જન્મ નહીં આપે, પણ સારંગી માતા બનશે, સારંગીએ આ મુદ્દે હેમાંગીને ખુબ સમજાવી પણ તે માની નહી. સારંગીએ એક દિકરાને જન્મ આપ્યો જેને  જન્મની સાથે બે મા મળી હતી.થોડા મહિના પહેલા વિશ્વાસને હાર્ટ એટેક આવ્યો તે આઈસીસીયુમાં હતો તેની હાલત અત્યંત નાજુક હતી, ત્યારે હોસ્પિટલના મંદિરમાં  તે  હેમાંગી અને સારંગી એક સાથે બે સ્ત્રીઓ પોતાના સૌભાગ્યને બચાવી લેવા પ્રાર્થના કરતી હતી અને કદાચ બે સ્ત્રીઓના પ્રેમને કારણ બચી ગયો, ઘણી વખત ખુદ સારંગી પણ વિચાર કરે છે, જો હું હેમાંગીને જગ્યાએ હું  હોત તો બીજી સ્ત્રીને સ્વીકારી શકતી ત્યારે તેના લાગે છે હેમાંગીના પ્રેમની સાથે હિમંત પણ હતી જે મારી પાસે આજે પણ નથી.