Tuesday, August 23, 2016

ત્યાં એક નગર વસે છે અને ત્યાં પણ માણસ રહે છે

હું અને નવજીવનના મેનેજીંગ ટ્રસ્ટી વિવેક દેસાઈ સાબરમતી સેન્ટ્રલ જેલના તોતીંગ લોંખડી દરવાજા પાસે પહોંચ્યા, હું નવજીવનમાં જોડાયો ત્યાર બાદ મારા મનની કલ્પના હતી તે પ્રમાણે હું જયાં ગાંધીને ફરી ત્યાં લઈ જવા માગતો હતો જયા ગાંધી રહ્યા હતા, અને તે સાબરમતી સેન્ટ્રલ જેલ હતી, મનમાં અનેક વિચારો હતા, કઈ રીતે ગાંધીની વાત સાબરમતી જેલ સુધી પહોચે, કોઈ સ્પષ્ટ ચિત્ર મારી સામે ન્હોતુ, માત્ર એક વિચાર હતો, પણ એક સરખા વિચારો એક સાથે અનેક વ્યકિતઓના મનમાં ચાલી રહ્યા હતા, થોડા દિવસ પહેલા હું અને વિવેક કર્મ કાફેની બહાર સાંજના સમયે  બેઠા હતા, ત્યારે વિવેકે મને કહ્યુ સારૂ થયુ તુ આવ્યો, કોઈ પોલીસ અધિકારી મળવા આવે છે, વિવેક નવજીવનનો મેનેજીંગ ટ્રસ્ટી થયો પણ મુળ જીવ તો ફોટોગ્રાફરનો.કોણ આવે છે તેની સુધ્ધા ખબર ન્હોતી.

થોડીક જ વારમાં એક પોલીસની કાર ત્યાં આવી પહોંચી, મીત્ર સમીર શુકલ સાથે આઈપીએસ અધિકારી સુનીલ જોષી હતા  , હું તેમને ઓળખતો હતો, હાલમાં તેઓ સાબરમતી સેન્ટ્રલ જેલના સુપ્રીટેન્ડન્ટ તરીકે કામ કરે છે. કર્મ કાફેમાં ચ્હા પીતા પીતા તેમણે એક ફાઈલ ખોલી અમારી સામે મુકી અને કહ્યુ હું જેલના કેદીઓ પાસે એક મેગેજીન કાઢવા માગુ, જેમાં કેદીઓ જ લખે, તેેમની પોતાની વાત કરે, તેઓ જ એડીટ કરે અને તેનું દરમહિને પ્રકાશન થાય, ત્યારે અનેક વાતો થઈ જેલમાં અન્ય કઈ પ્રવૃત્તી થઈ શકે તેની પણ ચર્ચાઓ થઈ, પણ એક સરકારી અમલદાર બીજા કરતા જુદુ વિચારી શકે તો ઘણુ બધુ સારૂ થઈ શકે મને તેવુ  તેમના છેલ્લાં વાકયમાં સમજાઈ ગયુ.

સુનીલ જોષીએ કહ્યુ જેલમાં જે કેદીઓ છે, તેમણે સમાજના કાયદાઓનો ભંગ કર્યો છે, માટે તેમને અદાલતે જેલમાં મોકલ્યા છે, હવે તેઓ અમારા છે, સલામતી સહિતના અનેક મુદ્દાઓ છે, છતાં તેમના જીવનમાં સારૂ પણ થાય અને તેઓ પણ માણસ છે તે વાત મારે ભુલવી નથી, ફરી મળીશુ કહી અમે છુટા પડયા હતા. અને બીજી મુલાકાત માટે હું અને વિવેક  સાબરમતી જેલ પર પહોંચ્યા હતા. સલામતીના નિયમો પુરા કરી અમારા મોબાઈલ ફોન ગેટ ઉપર જમા કરાવી અમે જેલમાં દાખલ થયા, સુનીલ જોષી અમારી રાહ જોઈ રહ્યા હતા, થોડી વાત કરી તેમણે કહ્યુ ચાલો આપણે જેલમાં જઈએ તમે નક્કી કરો કે કઈ બાબતો થઈ શકે છે, બીજો લોંખડી દરવાજો પસાર કરી અમે ડાબી તરફ ચાલવા લાગ્યા, અમારી ડાબી તરફ વીસ ફુટ ઉંચી દિવાલ હતી અને તેની ઉપર ઈલેકટ્રીક વાયરો પસાર થતાં, જમણી તરફ નાની દિવાલની પાછળ નાની કોટડીઓ હતી, થોડુ ચાલ્યા ત્યાં એક સ્થળે લખ્યુ હતું ગાંધી ખોલી.

જોષીએ અમને ઈશારો કર્યો , આ તરફ અમે ત્યાં દાખલ થયા એક બંધ કોટડી ખોલતા કહ્યા અહિયા ગાંધીજી રહેતા હતા, જયારે તેમને રાજદ્રોહના કેસમાં જેલમાં પુરવામાં આવ્યા, ત્યાં કોટડીને ફરતે દિવાલ હતી, વચ્ચે નાનુ ચોગાન હતું, બે લીમડાના ઝાડ હતા, એકદમ નિરવ શાંતિ હતી, કોટડીમાં નજર કરી સાવ નાની જગ્યા માંડ દસ બાય દસની ખોલી.. એક સમય આપણા રાષ્ટ્રપિતા અહિયા રહ્યા હતા, મારી નજર પડી તો ત્યાં એક દિવો પણ હતો, મેં જેલના સાથે રહેલા અધિકારી સામે જોયુ તો તેમણે કહ્યુ હા રોજ કેદીઓ અહિયા દિવો કરે છે. મને લાગ્યુ કે ગાંધી તો હજી અહિયા જ જીવે છે.. એક ગજબની શાંતિ હતી, હજી ગાંધીનો પ્રભાવ આ જગ્યા છોડી ગયો ન્હોતો, મન શાંત થઈ જાય અને માણસ પોતાની સાથે પણ વાત કરી શકે એટલી શાંતિ.

ત્યાં અમારી નજર એક માણસ ઉપર પડી તે એકલો બેસી કઈક કામ કરી રહ્યો હતો, તેણે અમારી નોંધ સુધ્ધા લીધી નહીં, તે તેના કામમાં મશગુલ હતો, મેં પહેલા તે માણસ સામે અને પછી સુનીલ જોષી સામે જોતા તેમણે કહ્યુ તે અમારો કેદી છે, સારો કલાકાર છે, ગણેશ ઉત્સવ આવી રહ્યો છે માટે માટીના ગણપતિ બનાવી રહ્યો છે, તેના હાથમાં જાદુ છે. અમે વાત કરતા હતા છતાં તેણે અમારી સામે જોયુ નહીં, તે બારીક લાકડી વડે માટીના પીંડને ભગવાનનો આકાર આપી રહ્યો હતો, ત્યાંથી બહાર નિકળી અમે આગળ વધ્યા, જોષીએ કહ્યુ જેલમાં મોટી ઈન્ડસ્ટ્રીપણ ચાલે છે. અમે સુથારી વોર્ડ પહોંચ્યા ત્યારે પચાસ-સાઈઠ કેદીઓ ફર્નીચર બનાવી રહ્યા, ત્યાં પણ અદભુત નકશી કામ થઈ રહ્યુ હતું, તેની પડોશમાં પાવર લુમ્સ ચાલી રહી હતી, સુતરમાંથી કાપડ તૈયાર થઈ રહ્યુ હતું. તેને રંગવાની પ્રક્રિયા પણ અહિયા જ થતી હતી,

કેદીઓ પોતાના કામમાં મસ્ત હતા, પણ જેવા સુપ્રીટેન્ડન્ટ જોષીને જોતા તેની સાથે માથે ટોપી પહેરી સલામ કરતા અને ફરી પાછા કામે લાગી જતા, પ્રીન્ટીંગ વોર્ડમાં ફાઈલ, ચોપડા અને ગ્રીટીંગ તૈયાર થઈ રહ્યા હતા, એક કેદી ત્યાં નમાઝ પણ પઢી રહ્યો હતો, ત્યારે એક ખુલ્લાં મેદાનમાં કેદીઓ ટોળામાં બેસી કઈક કરી રહ્યા હતા, જોષીને પણ તે જોતા તેમણે તરત સાથે રહેલા જેલ અધિકારીઓ સામે જોયુ જેલ અધિકારીઓએ કહ્યુ તેઓ કેળા ગણી રહ્યા છે, જોષી વાત સમજી ગયા, તેમણે મને વાત સમજાવતા કહ્યુ જે કેદીઓ શ્રાવણ મહિનો કરે છે, અને ઉપવાસ છે તેમને અલગ અલગ ફળ મળે છે. આ કેદીઓ પાસે કોણે ઉપવાસ કર્યા છે તેમની નામ અને બેરેકની માહિતી હોય છે, તેઓ ગણતરી કરી તેમની બેરેકમાં ફળ આપી આવશે. પછી અમે બીલ્ડીંગ પાસે પહોંચ્યા ત્યાંથી એક  મહેક આવી રહી હતી, કદાચ સરસ શાક બની રહ્યુ હોય તેવી.

તે કેદીઓનું રસોડુ હતું, રસોઈ કરનારના પણ કેદીઓ જ હતા, મોટા તપેલાઓમાં રસોઈ થઈ રહી હતી, પંદર કેદીઓ તો માત્ર રોટલી વણી રહ્યા હતા, શેકી રહ્યા હતા. જોષીએ કહ્યુ મારી પાસે આ જેલમાં ત્રણ હજાર કેદીઓ છે, સવાર સાંજ તેમનું જમવાનું અહિયા જ બને અને કેદીઓ જ બનાવે છે, જેલના મેન્યુઅલ પ્રમાણે એક કેદીને શાક-રોટલી અને દાળ-ભાત મળે છે, એક કેદીને ત્રણ રોટલી મળે એટલે એક જ સમયમાં નવ હજાર રોટલીઓ બનાવી પડે છે, એટલે સવારે નવ હજાર અને સાંજે નવ હજાર, જો કે  જેલના જમવાનો  સમય જુદો છે સવારે દસ વાગે અને સાંજે પાંચ વાગે કારણ પછી તેમને પાછા બેરેકમાં મુકી દેવામાં આવે છે., ત્યાં એક બેકરી પણ હતી, એક દાઢીવાળા મુસ્લીમ ચાચા તેના હેડ હતા, તેમની પીળી ટોપી જોઈ મને ખ્યાલ આવ્યો કે તેમને જન્મટીપની સજા થઈ હશે, ચાચાએ જોષી સાહેબને સલામ કરી, ચાચા બેકરી આઈટમના એકસપર્ટ છે, વિવિધ પ્રકારના બીસ્કીટ અને ફરસાણ બનાવે છે, બ્રેડ પણ બને છે જે રોજ અમદાવાદ સિવિલ હોસ્પિટલના દર્દીઓને પહોંચાડવામાં આવે છે. ચાચાની અમદાવાદમાં બે બેકરી છે, પણ તેમને સંજોગો અહિયા લઈ આવ્યા હતા.

જેલમાં એક થીયેટર પણ છે જયાં કેદીઓ જ નાટક લખે છે, નાટક ભજવે છે, વિડીયોગ્રાફી અને એડીટીંગ પણ કરે છે, એક કેદીઓની  ઓરકેસ્ટ્રા પણ છે, આમ જુવો તો આ એક એવુ નગર છે જાય માણસો રહેવા છતાં તે નગર આપણાથી અજાણ છે. તેમની પોતાની એક જીંદગી છે અને તેમના પોતાના અનેક  અલગ પ્રશ્નો છે છતાં તેઓ ત્યાં જીવે છે કારણ તેમને આ નગર છોડી એક દિવસ આપણા નગરમાં પાછા ફરવાનું છે તેની તેઓ તૈયારી કરી રહ્યા હોય તેવુ લાગ્યુ

ત્યાંથી પાછા સુનીલ જોષીની ચેમ્બર સુધી આવતા મનમાં  વધુ ગોટાળો થયો, લાગ્યુ કે જેલમાં  કોઈ કામ કરીશુ પણ પ્રશ્ન તેવો ઉભો થયો કે અહિયા તો ખુબ જ કામ છે શુ કરવુ તે પ્રશ્ન વધારે ગુચવાયો, ફરી અમે અંદરનો લોંખડી દરવાજામાંથી અંદર આવ્યા, જોશી મારી અને વિવેક સામે જોઈ રહ્યા હતા, તે અમારો ચહેરો વાંચી રહ્યા હતા, અમે શિક્ષણ-નાટક  સહિતની કેટલીક પ્રવૃત્તીઓ ચર્ચા કરી પણ તરત શુ થઈ શકે તેવો પ્રશ્ન મને ઉદ્દભવ્યો ત્યારે મેં કહ્યુ તમે અમને માટીના ગણપતિઓ આપી શકે, કારણ તે ઈકો ફ્રેન્ડલી છે, અને નવજીવનમાં તેનું વેચાણ કરીશુ , વિવેકને પણ વાત ગમી તે પણ તૈયાર થઈ ગયો, જો કે ગણેશ ઉત્સવ નજીક હોવાને કારણે વધુ માત્રામાં ગણપતિ આપી શકાય તેમ ન્હોતુ, છતાં વિવેકે કહ્યુ ચાલો નવજીવન સાથે જેલના નવા પ્રવાસની શરૂઆત ગણપતિથી જ કરીએ, સુનીલ જોષી તૈયાર થઈ ગયા.

થોડા જ દિવસમાં કેદીઓએ જેલમાં બનાવેલા માટીના ગણપતિ નવજીવન ઉપર આવશે, વાત માત્ર ઈશ્વર ઉપરના આસ્થા પુરતી સિમિત નથી, પણ જેલમાં બનેલા ગણપતિમાં માણસ ઉપરની આસ્થા પણ સામેલ છે, કોઈકે ખરીદેલી એક ગણેશની મુર્તી ગણેશજી કેટલાં આશીર્વાદ આપશે તેની મને ખબર નથી, પણ કેદીએ કરેલા કામની કોઈ સરાહના કરે છે, તે બાબત તેની નવી જીંદગી માટે બહુ મહત્વની સાબીત થશે, આ ઉપરાંત સાબરમતી જેલ અને નવજીવનની સફર અનેક મુદ્દાઓ ઉપર સાથે ચાલવાની છે, જેનું આયોજન પણ થયુ જેની વાત પછી કયારેક કરીશ કારણ જેલની બહાર નિકળતા નોકરીમાંથી મળતા પૈસાના  આનંદ કરતા  કઈક વિશેષ લાગણી  હતી, તે શુ હતું તે સમજાઈ શકીશ નહીં કારણ તે માત્ર અહેસાસ હતો.

પ્રમુખ સ્વામી રહ્યા હતા, તે મિલ્કત મુસ્લીમોએ પાછી આપી દીધી...

ગુજરાત વિધાનસભા ચલાવવાના નિયમો હોવા છતાં, ધારાસભ્યો પોતાના વ્યકિગત સ્વાર્થ માટે નિયમો બદલતા રહે છે, વિધાનસભાના નિયમો પ્રમાણે વિધાનસભ્ય અથવા પુર્વ વિધાનસભ્યનું મૃત્યુ થાય ત્યારે વિધાનસભા ગૃહમાં શોક વ્યકત કરતો પ્રસ્તાવ આવી શકે, પણ પ્રમુખ સ્વામીના અવસાન બાદ જયારે બે દિવસ માટે મળેલી વિધાનસભામાં પ્રમુખ સ્વામી અંગે શોક પ્રસ્તાવ આવ્યો ત્યારે મને આશ્ચર્ય થયુ, પણ આ મામલે તમામ પક્ષ એક હતા, કારણ કે પ્રમુખ સ્વામીની પાછળ એક મોટો અનુયાયી વર્ગ છે, જેની હાજરીને નકારી શકાય તો નહીં પણ તેમને રાજી રાખવાની પણ તમામ રાજકિયપક્ષો માટે અનિર્વાય છે. એટલે જયારે શોક પ્રસ્તાવ રજુ થયો ત્યારે ભાજપ અને કોંગ્રેસના નેતાઓ વચ્ચે પ્રમુખ સ્વામીને શ્રંધ્ધાજલી આપવાની હોડ લાગી હતી, ખરેખર કોણ બાપાના જવાને કારણે દુખી હતું, તે કહેવુ મુશ્કેલ હતું પણ બધાની વચ્ચે મારૂ ધ્યાન કોંગ્રેસના ધારાસભ્ય ગ્યાસુદ્દીન શેખ તરફ ગયુ જયારે તે બાપાની વાત કહેવા ઉભા થયા હતા.

ગ્યાસુઉદ્દીન શેખ મારા જુના મીત્ર છે, તેઓ અમદાવાદના શાહપુર વિસ્તારમાંથી ચુંટાય છે જયા બહુમતી મતદારો મુસ્લીમ છે, મને આશ્ચર્ય થયુ કારણ ગ્યાસુદ્દીન જેને અમે ગ્યાસુભાઈના નામે સંબોધીએ છીએ તેમને પ્રમુખ સ્વામીને શ્રધ્ધાંજલી આપવાન રાજકિય કોઈ લાભ ન્હોતો, તેઓ મુસ્લીમ છે અને કોંગ્રેસના છે તેના કારણે તેમને કોઈ હિન્દુ મત આપે તે વાતમાં માલ ન્હોતો, કોઈ પણ રાજકિય લાભ વગર ગ્યાસુઉદ્દીન શુ કહે છે તે સાંભળવામાં મને રસ હતો,. તેમણે વિધાનસભામાં જે કહ્યુ તે સાંભળી મને લાગ્યુ કે ગ્યાસુની વાતમાં કોઈ દંભ અને રાજકિય વાત ન્હોતી, પણ મને આધાત લાગ્યો જયારે બીજા દિવસે અખબારોમાં વિધાનસભાની રીપોર્ટીંગમાં બધા જ અંગે ખુબ લખાયુ હતું, પણ ગ્યાસુઉદ્દીને પ્રમુખ સ્વામી સાથેના પોતાના અનુભવ કહ્યા હતા, તેને મોટા ભાગના અખબારે સ્થાન આપ્યુ ન્હોતુ અને જેમણે આપ્યુ હતું તેમણે માત્ર નોંધ લીધી હતી આવુ કેમ થયુ હશે તે અંગે મારા અંદર દિવસ દરમિયાન વિચાર ચાલતો રહ્યો હતો.

મને લાગ્યુ કે મોટા ભાગના પત્રકાર પણ હિન્દુ છે, તેના કારણે એક સામાન્ય હિન્દુ માણસ જ વિચારે તેવુ જ તે પણ વિચારવાનો કારણ તે પણ સમાજનો એક ભાગ છે, સતત ઈસ્લામીક ત્રાસવાદની પ્રવૃત્તીઓને કારણે મુસ્લીમો તરફ શંકાની દ્રષ્ટીથી જોવાય છે, એટલે જયારે કોઈ મુસ્લીમ કઈક સારૂ કરે અથવા બોલો ત્યારે પણ તેમની વાતને મહત્વનું મળતુ નથી કારણ મુસ્લીમ સારો પણ હોય તે એક કલ્પનાનો વિષય હિન્દુઓ માટે બની ગયો છે, મારી સામે કેટલાંક લોકો કહે છે કે ફલાણો મુસ્લમાન છે છતાં સારો માણસ છે,. એટલે મુસલામ સારો પણ હોય તે સમાચાર બની જાય છે. મોટી દાઢી અને ઉંચા લેંધાની પાછળ એક સારો માણસ પણ હોઈ શકે તે માની શકાવાનું અઘરૂ હોય છે, પણ હવે આપણે મુળ વાત ગ્યાસઉદ્દીન અને પ્રમુખ સ્વામીના સંબંધોની કરી, બહુ ઓછા લોકોને ખબર હશે કે પ્રમુખ સ્વામી 21 વર્ષની ઉમંરે શાહપુરની આંબલીવાળી પોળમાં રહેતા હતા, જયા દિક્ષા બાદ તેમની કેટલીક ધાર્મિકવિધી પણ થઈ હતી.

ગ્યાસુદ્દીન શેખે વિધાનસભામાં જણાવ્યુ હતું , સમય બદલાતો ગયો અને પ્રમુખ સ્વામી જયા રહ્યા હતા, તે મિલ્કત થોડા વર્ષ પહેલા એક મુસ્લીમ વ્યકિતએ ખરીદી હતી, પ્રમુખ સ્વામીના અનુયાયીઓને સ્વભાવીક રીતે આ સ્થળ સાથે ધાર્મિક લગાવ હતો, કોઈક દ્વારા આ બાબત ગ્યાસુદ્દીનના ધ્યાન ઉપર મુકવામાં આવી, જેમણે મિલ્કત ખરીદી હતી તે તેમની વ્યકિતગત બાબત, બીજી તરફ કોઈકની ધાર્મિક લાગણીનો સવાલ હતો, ગ્યાસુદ્દીન મીલ્કત ખદીરનાર મુસ્લીમ પરિવારના મળ્યા, તેમને આ સ્થળનું પ્રમુખ સ્વામી માટે મહત્વ સમજાવ્યુ અને પેલા મુસ્લીમ પરિવારે પોતાના દસ્તાવેજ રદ કરાવી દીધો હતો, મારા હ્રદયને આ વાત સ્પર્શી ગઈ કારણ, જેમણે મિલ્કત ખરીદી હતી તેમને પ્રમુખ સ્વામી સાથે કોઈ લેવાદેવા ન્હોતી, કદાચ સ્વામી માટે આદર પણ નહીં હોય છતાં તેમણે હિન્દુઓ જેમને આદર આપી રહ્યા છે, તેમનો અનાદાર થાય નહીં તે માટે મીલ્કતનો અધિકાર જતો કર્યો હતો, મને આ વાત રાજકિય લાગી નહી, કારણ તેવુ જ હોત જયારે આ ઘટના બની ત્યારે તેનો લાભ લેવાનો પ્રયત્ન થયો હોત, પણ તેવુ કોઈ પક્ષે કર્યુ નહીં

ગ્યાસુદ્દીન શેખે અક્ષરધામ ઉપર થયેલા હુમલાની ઘટનાનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યુ, જયારે અક્ષરધામ ઉર ત્રાસવાદી હુમલો થયો ત્યારે બીજાની સાથે અમદાવાદના મુસ્લીમો પણ સ્તબ્ધ હતા, કારણ ત્રાસવાદીનો ધર્મ ઈસ્લામ હતો, કેટલાંક મુર્ખોને કારણે ઈસ્લામનો ઈમાન દાવ પર  લાગ્યો હતો, એક તરફ અક્ષરઘામ રકતરંજીત થયુ હતું, હવે શુ થઈ શકે તેની અમદાવાદના મુસ્લીમો ચીંતા કરતા હતા, ત્યારે પ્રમુખ સ્વામી સાળંગપુર હતા, ગ્યાસુદ્દીન શેખ સહિત મુસ્લીમોએ તેમને મળવાનો નિર્ણય કર્યો અને તેઓ પ્રમુખ સ્વામી પાસે પહોંચ્યા હતા, એક તરફ અક્ષરધામ ઈસ્લામીક ત્રાસવાદનો ભોગ બન્યુ હતું જયારે બીજી તરફ સ્વામીને મળવા મુસ્લીમો આવ્યા હતા, પણ ગ્યાસુદ્દીના શબ્દોમાં કહીએ તો સ્વામીના ચહેરા ઉપર એક અલગ જ પ્રકારની શાંતી હતી, મુસ્લીમોના ચહેરા ઉપર અફસોસ હતો, પણ પ્રમખ સ્વામીએ તેમને કહ્યુ બધા જ સરખા હોતા નથી, તરત સ્વામીજીએ એક સંતને બોલાવી સુચના આપી આપણા મહેમાન છે, જમ્યા વગર જવા જોઈએ નહીં, અને અમદાવાદના મુસ્લીમ આગેવાનો પ્રમુખ સ્વામીને ત્યાં જમીને આવ્યા હતા.

આ ઘટના વખતે પણ મને યાદ નથી, કે મુસ્લીમો પ્રમુખ સ્વામીને મળવા ગયા હતા તેનો કયાં ઉલ્લેખ થયો હોય, અને ના થયો તે પણ સારૂ હતું કારણ સારા માણસ થવુ અને સારા માણસ તરીકે જીવવુ તે એક સહજ અને પ્રયત્ન વગરની પ્રક્રિયા હોવી જોઈએ, આપણને એક ગ્યાસુઉદ્દીન શેખ અને તેના થોડાક સાથીઓ નહી ચાલે આપણે દેશમાં અનેક ગ્યાસુઓની જરૂર છે, છતાં આપણે એકાદ ગ્યાસુના પ્રયત્નની પ્રસંશા કરીશુ તો , બીજા ગ્યાસુઉદ્દીન ઉભા થશે ,સમયને બદલાતા વાર નહીં લાગે કારણ ખરાબ સમય કાયમ રહેતો નથી.


Monday, August 22, 2016

તેના આંસુ કહી રહ્યા હતા હવે નારાજ કોની સાથે થઈશ

પ્રમુખ સ્વામીના સ્વર્ગવાસના સમાચાર બાદ ટેલીવીઝન અને અખબારોમાં ખુબ સમાચારો આવ્યા, મને નિયમિત વાંચતા મારા કેટલાંક મીત્રો તરફથી ફોન આવ્યો, તમારા બ્લોગ ઉપર કેમ હજી સુધી તે અંગે કઈ લખાયુ નથી, કદાચ મારામાં મનમાં ચાલતો  દ્વંધ હતો, મારે પ્રમુખ સ્વામી અંગે કઈ લખવુ  જોઈએ કે નહીં તે અંગે હું સ્પષ્ટ ન્હોતો, સાચુ પુછો તો હું તેમના અંગે ખાસ કઈ જાણતો પણ ન્હોતો, હું જેના અંગે જાણતો નથી તેના અંગે કઈ લખુ તો જાણે-અજાણે તેમને અન્યાય થઈ જવાનો પણ ભય હતો, બીજી તરફ બધા સારૂ લખી રહ્યા હતા, ત્યારે હું કઈક અલગ લખવા માટે બીજા કરતા જુદુ લખુ તેવા મતનો પણ ન્હોતો.

સાચુ પુછુ તો મને ધર્મ-મંદિર અને શાસ્ત્રોએ કયારેય પ્રભાવીત કર્યા નથી, ઈશ્વરની શોધમાં મે કરેલા પ્રયાસો અંગે ફરી કયારેક લખીશુ, મને નજીકથી ઓળખનારોઓને તેં અંગે ખબર છે, છતાં મને મંદિર-મસ્જીદ-ચર્ચ અને  દેરાસરો કરતા સ્કુલો અને હોસ્પિટલો વધારે મહત્વની લાગી છે, તે મારો વ્યકિતગત મત છે ,  પણ આપણે પ્રમુખ સ્વામીની વાત કરીએ.એક તરફ પ્રમુખ સ્વામીના સમાચાર જોઈ રહ્યો હતો, બીજી તરફ મારૂ મન ઉના ભટકતુ હતું, જયા માણસ-માણસ  હોવાની લડાઈ લડી રહ્યો હતો, તેઓ પોતાને માણસ સમજવામાં આવે તેવી સાદી અને સરળ વાત કરી રહ્યા હતા. આ બધાની વચ્ચે મારી માન્યતા, મારા ગમા-અણગમાઓ વચ્ચે પ્રમુખ સ્વામીનો દેહ પંચમહાભુતમાં વિલીન થઈ ગયો.

હું આખી ઘટના વચ્ચે એક માણસને શોધી રહ્યો હતો, અને મને તે મળી ગયો. વાત પાંચ-છ દસક જુની છે,યોગીજી મહારાજ દિક્ષા આપી રહ્યા હતા, તેમના અનેક શીષ્યો હતા, તેમાં એક જ દિવસે દિક્ષા ધારણ કરનારમાં હરિપ્રસાદ સ્વામી અને અને પ્રમુખ સ્વામી બન્ને હતા, તેમણે તેમના ગુરૂ યોગીજી મહારાજ પાસેથી   ધર્મનું  શિક્ષણ સરખુ જ લીધુ  હતું, પણ સમયનું ચક્ર પોતાનું કામ કરી રહ્યુ હતું, સમય જતા બન્ને અલગ થયા અને તેમની પાછળ તેમનો મોટો અનુયાયી વર્ગ હતો,  બન્નેનો પંથ અલગ હોવા છતાં તેઓ એક જ ગુરૂના સંતાન હતા, તેમનો ઈશ્વર પણ એક હતો, આ બહુ સ્વભાવીક હતું એક જ માતાની કુખે  જન્મેલા બે સંતાનો અલગ હોઈ શકે છે..

પ્રમુખ સ્વામીનો પથ બાપ્સના નામે ઓળખાવવા લાગ્યો જયારે હરિપ્રસાદ સોખડા મંદિરના નામે ઓળખવા લાગ્યા, બન્ને સંત હોવા છતાં માણસ હતા કયારેકને કયારેક એક બીજા વચ્ચે જાણે અજાણે એકબીજા કરતા આગળ જવાની હરિફાઈ પણ થઈ હશે. બન્ને વચ્ચે નારાજગી પણ હશે. પણ જયારે પ્રમુખ સ્વામી નથી રહ્યા તેવા સમાચાર મળ્યા ત્યારે હરિપ્રસાદ સ્વામી કેનેડાના ટોરેન્ટોમાં હતા, હજી તેમને ત્યાં પહોંચી અડતાલીસ કલાક પણ થયા ન્હોતા, તેમનું  મન વિહવળ થઈ ગયુ, તે તેમનો સખા હતો, સાથે રહ્યા હતા, સાથે ભણ્યા હતા, પથ અલગ હોવા છતાં તે તેમનો પોતાનો હતો, કદાચ હરિપ્રસાદસ્વામીનું મન એક આમ આદમીના મનની જેમ વિચારી રહ્યુ હતું, તેમની લાગણીઓ અને યાદો તેમની ઉપર હાવી થઈ રહી હતી,તેઓ  હજી હમણાં જ ભારતથી આવ્યા હતા, તેમણે નક્કી કર્યુ તે ભારત પાછા ફરશે અને સત્તર કલાકની હવાઈ મુસાફરી કરી તે પોતાના સખાને છેલ્લી વખત મળવા પાછા આવ્યા.

મને આશ્ચર્ય તે વાતનું છે કે નરેન્દ્ર મોદીએ  ભાવવિભોર ભાષણ કર્યુ તેની નોંધ બધાએ જ લીધી પણ પ્રમુખ સ્વામીને  તેમનો એક જુનો સખા  મળવા આવ્યો, તેની નોંધ એક  સંપ્રદાયના  વડા તરીકે લેવાઈ પણ પ્રમુખ સ્વામીના મીત્ર તરીકે ના લેવાઈ, સાધુત્વ ધારણ કર્યા પછી તમામ સંબંધોનો અંત આવે છે, તેવુ કહેવુ બહુ સહેલુ છે, પણ માણસનું હ્રદય કયારે નિયમો અને શાસ્ત્રો પ્રમાણે વ્યવહાર કરતુ નથી, પ્રમુખ સ્વામીના અંતિમ દર્શને આવેલા તેમના સખા હરિપ્રસાદ સ્વામીએ જયારે પોતાના સાથીનો નશ્વર દેહ જોયો ત્યારે તેમણે  અગીવાર વખત દંડવત પ્રણામ કર્યા હતા, કદાચ તેમના પ્રણામ  કહી રહ્યા હતા, દોસ્ત આપણે અલગ હોવા છતાં તારી મહાનતાને લાખ લાખ પ્રણામ કરૂ તો પણ ઓછુ છે. જીંદગીભર આપણે અલગ ચાલ્યા છતાં આજે તુ અચાનક નિકળી મારી કરતા આગળ જતો રહ્યો અને ફરી હું પાછળ રહી ગયો.

અગીયારમાં દંડવત પ્રણામ કરી ઉભી થઈ રહેલા હરિપ્રસાદ સ્વામીએ પોતાની ઉપરનો કાબુ ગુમાવી દીધો, અને નાના બાળકની જેમ ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડી પડયા, તેમના આંસુ કદાચ કહી રહ્યા હતા, આજે મારી પાસે પોતાની નારાજગી બતાડી શકુ તેવુ પણ કોઈ રહ્યુ નથી, એક તુ હતો જેની સામે મને ગુસ્સો પણ હતો છતાં તુ મારો હતો, આજે તુ પણ મને મુકી ચાલી નિકળ્યો ત્યારે મારી પાસે નારાજ થવાનું કારણ પણ રહ્યુ નથી પણ આ વખતે ત્યાં હાજર અનેક મોટા લોકો અને હજારોની ભીડને બે સખાઓના આખરી મીલન અને વેદનાનો અંદાજ જ ન્હોતો. મારે મન આ મીત્રતા એક નવા અક્ષરધામના નિર્માણ કરતા મોટી છે. કારણ તેમા માણસ જીવી ગયો હતો.

Sunday, August 21, 2016

તમને મળવાનું થાય નહીં તો હવે અફસોસ નથી, થોડામાં જીવી છુ અનેક ભવોનું.....

વેદાંત પોતાની ડાંગમાં હમણાં  શરૂ થયેલી નવી સાઈટની ઓફિસમાં બેઠો હતો, ઓફિસની બારીના  પારદર્શક કાચમાંથી તે બહાર જોઈ રહ્યો હતો, ધીમો  વરસાદ વરસી રહ્યો હતો, છતાં સાઈટ ઉપર મજુરો કામ કરી રહ્યા હતા, તે શુ વિચારમાં હતો તેની  પોતાને  પણ ખબર ન્હોતી, છતાં તેનું મન એકદમ શાંત હતુ, તે વિચારશુન્ય હતો, ત્યારે જ તેના ધ્યાનમાં આવ્યુ કે બહાર કામ રહેલી એક યુવતીએ વેદાંતને જોતા જ પોતાના માથે ઓઢી લીધુ હતું, આ એક સંજોગ હતો, પણ કદાચ પેલી મજુર યુવતીને લાગ્યુ કે વેદાંત તેને જ નીરખી રહ્યો છે, પણ વેદાંતની પહેલી નજરમાં તેના મગજના તારમાં ઝબકારો થયો, તેને લાગ્યુ આને તો હું મળ્યો છુ.. તેણે ખુબ યાદ કરી જોયુ પણ કઈ જ યાદ આવ્યુ નહીં, તે જ વખતે વેદાંતની ઓફિસમાં કામ કરતા મુનીમ કાકા આવ્યા, તેમણે સાહેબ કહેતા વેદાંત એકદમ  ઝબકી ગયો, તેમણે કેટલીક સહી લેવા માટે વેદાંત સામે કાગળો ધર્યા, હજી વેદાંતની નજર પેલી યુવતી તરફ જ હતી, મુનીમકાકાએ પણ વેદાંતની નજર કયા છે તે જોઈ લીધુ હતું.વેદાંતે પેન હાથમાં લેતા પુછયા મુનીમકાકા.. પેલી છોકરી કોણ છે. તેમ કહી તેણે બારીની બહાર કામ કરતા મજુરો તરફ ઈશારો કર્યો, કાકાને આશ્ચર્ય થયુ કારણ તે વેદાંતને નાનો હતો ત્યારથી ઓળખતા હતા, કાકા પહેલા વેદાંતના પપ્પા સાથે કામ કરતા હતા અને તેમના ગુજરી ગયા પછી વેદાંત સાથે કામ શરૂ કર્યુ હતું, પણ આજ સુધી વેદાંતે કોઈ સ્ત્રી સામે ઉચી નજરે જોયુ ન્હોતુ તો આજે શુ થયુ..

મુનીમકાકાએ પોતાના ચશ્મા સરખા કરી બારી બહાર જોઈ કહ્યુ... કોણ પેલી માથે ઓઢયુ છે.. વેદાંતે હા પાડી. કાકાએ કહ્યુ તે તો  શ્યામલી છે.. વાંસદા પાસેના  ગામની  છે, વેદાંત કઈક વિચારતો રહ્યો.. મુનીમકાકાએ પુછયુ શુ થયુ સાહેબ..વેદાંતે તરત સીધા ફરી કાગળો ઉપર સહીઓ કરતા કહ્યુ કઈ નહીં મુનીમકાકા અમસ્તુ જ પુછતો હતો.પછી દિવસો પસાર થવા લાગ્યો, વેદાંતને કોણ જાણે શ્યામલીનો ચહેરો પોતાની આંખ સામેથી હટતો જ ન્હોતો તે  સતત તેના વિચારોમાં રહેવા લાગ્યો,શ્યામલી ગોરી પણ ન્હોતી અને કાળી પણ ન્હોતી, તેનો રંગ આછો તપકીરી રંગ હતો, જાણે હમણાં માટીનું તાજુ લીપળ કર્યુ હોય તેવુ લાગતુ હતું, એકવડી બાંધો હતો, રોજ મજુરીએ આવતી હતી, હવે તો શ્યામલીને પણ ખબર પડી કે વેદાંત તેને જોયા કરે છે, જો કે તેને આ પ્રકારે ધારીને અનેક પુરૂષો જોતા હતા, પણ કોણ જાણે શ્યામલીને વેદાંતની નજરની બીક લાગતી ન્હોતી આમ કરતા કરતા છ મહિના થયા,એક દિવસ વેદાંતે સુચના આપી શ્યામલીને પોતાની ઓફિસમાં બોલાવી, સાઈટ ઓફિસ હતી અને લગભગ ચારે તરફથી ખુલ્લી જ હતી એટલે બહાર ઉભી રહેલી વ્યકિતઓ પણ અંદર જોઈ શકે તેમ હતું, એટલે વેદાંત કઈ છુપાવી શકે તેમ ન્હોતો, શ્યામલી આવી.....

શ્યામલી આવતા જ વેદાંત તરત ઉભો થયો તેણે શ્યામલીને સામેની ખુરશીમાં બેસવાનો ઈશારો કર્યો , પહેલા તેણે ના પાડી પણ ફરી વખત ઈશારો કરતા તે ખુરશીમાં બેઠી, વેદાંત ઉભા  થઈ ટેબલની બહાર આવ્યો, ઓફિસના ફ્રીજમાંથી પાણીની બોટલ કાઢી, ગ્લાસમાં પાણી ભરી શ્યામલી સામે મુકયો, તે વખતે શ્યામલીએ નજર ઉપર કરી વેંદાત સામે જોયુ, શ્યામલી કામ કરતા કરતા આવી હતી તેના કારણે તેના કપાળ ઉપર પરસેવાની બુંદો હતી, એક ક્ષણ તો વેદાંતને લાગ્યુ કે હાથ રૂમાલ કાઢી તેનો પરસેવો લુછે, પણ તે તેવુ કરી શકયો નહીં, વેદાંત એકદમ બારી પાસે ગયો અને બહારની તરફ નજર કરી અદબવાળી ઉભો રહી ગયો, તેના શ્વાસ ઉંડા ચાલતા હતા, શ્યામલીએ પાણીનો ગ્લાસ મોંઢે માડયો અને એકી શ્વાસે પાણી પી ગઈ, તેણે ગ્લાસ મુકતા વેદાંત સામે જોયુ.. તેની શ્યામલી તરફ પીઠ હતી, શ્યામલીને હજી ખબર ન્હોતી કે તેને કેમ બોલાવી છે, એટલે તેણે કહ્યુ સાહેબ મને કેમ બોલવી છે.. તે શબ્દ સાંભળતા જ વેદાંતે પીઠ ફેરવી શ્યામલી સામે જોયુ.. તે જોતો જ રહ્યો અને બે ડગલાં આગળ આવી ઉભો રહ્યો તેની અને શ્યામલીની નજર એક થઈ હતી, તે એકીટશે શ્યામલીની આંખો વાંચી રહ્યો હોય તેવુ લાગતુ હતું., બન્ને વચ્ચે કોઈ સંવાદ ન્હોતો

તેણે ધીમા અવાજે વિનંતીના સુરમાં પુછયુ.. શ્યામલી.. પછી થોડુ રોકાયો અને પુછયુ મારી સાથે લગ્ન કરીશ, શ્યામલીના ચહેરા ઉપર કોઈ ડર અથવા સંકોચ કે પછી ગુસ્સો ન્હોતો, તેણે પણ એટલા જ ધીમા અવાજે પુછયુ સાહેબ તમારા લગન નથી થયા ..વેદાંતે પોતાના ફેફસામાં શ્વાસ ભરતા કહ્યુ થયા છે, અને એક દિકરો પણ છે.. તો પણ હું તારી સાથે લગ્ન કરવા માગુ છુ.શ્યામલી જોઈ રહી કઈ જવાબ આપ્યો નહીં..શ્યામલીને ચુપ જોઈ વેદાંતે કહ્યુ તારી સાથે જોઈ જબરજસ્તી નથી, તુ મારે ત્યા કામ કરે છે તેનો ફાયદો લેવા પણ માગતો નથી, મને તુ ગમે અને તને હું મારી પત્ની બનાવવા માગુ છે એટલુ મારે તને કહેવાનું હતું, નિર્ણય તારો જ રહેશે.. બન્ને વચ્ચે શાંતિ છવાઈ ગઈ. સંવાદ વગર પણ વાત તો થઈ રહી હતી, શ્યામલી કઈ પણ બોલ્યા વગર ઉભી થઈ ચાલવા લાગી, શ્યામલીનો નિર્ણય કઈ પણ હોઈ શકે, પણ વેદાંતે પોતાની વાત કહી દીધી હોવાને કારણે તેના મનનો ભાર હળવો થયો હતો.. તે હવે ફરી બારીની બહાર વરસતા વરસાદને જોઈ રહ્યો હતો, વરસાદની બુંદો વૃક્ષના પાદડા ઉપર બાજેલી હોવાને કારણે પાદડા જાણે વેદાંત સાથે વાત કરી રહ્યા હોય તેવો તેને ભાસ થતો હતો.. બીજા છ મહિના પસાર થઈ ગયા પછી વેદાંતે કયારેય શ્યામલીને પોતાની ઓફિસમાં બોલાવી ન્હોતી, તે રોજ કામ ઉપર નિયમિત આવતી હતી...

સાઈટનું કામ પુરૂ થવા આવ્યુ હતું, હવે વેદાંત અમદાવાદ પાછો ફરવાનો હતો, કેટલાંક હિસાબો કરવાના બાકી હતા તે કરી રહ્યો હતો ત્યારે જ તેના કાને અવાજ સંભળાયો.. સાહેબ તેણે નજર ઉચી કરીને જોયુ તો સામે શ્યામલી હતી, તે તરત ફાઈલ બંધ કરતા અંદર આવવાનો ઈશારો કર્યો, તે અંદર આવી અને કીધા વગર ખુરશીમાં બેસી ગઈ.. પહેલા ખાસ્સો સમય નજર નીચી રાખી બેસી રહી, પછી તેણે નજર ઉચી કરતા પુછયુ સાહેબ સાચ્ચે જ લગન કરવા માગો છો. વેદાંત પોતાની કોણીઓ ટેબલ ઉપર ટેકવી આગળ આવતા કહ્યુ હા શ્યામલી તુ મને ગમે છે  અને હું તારી સાથે લગન કરવા માગુ છુ. તે જ દિવસે સાંજે વેદાંત ડાંગના જ એક મંદિરમાં શ્યામલીને લઈ ગયો અને ભગવાનની સાક્ષીએ તેના માથામાં સિંદુર ભરી તેને પત્નીનો દરજ્જો આપ્યો. આ વાતની જયારે બધાને ખબર પડી ત્યારે આધાત લાગ્યો હતો, આટલો મોટો શેઠ મજુર સાથે લગ્ન કરે, પણ સૌથી વધુ આધાત તો મુનીમકાકાને લાગ્યો, કારણ સૌથી પહેલા તેમની નજર સામે વૈદેહી આવી હતી, હવે વૈદેહી અને વિરાજનું શુ થશે તેની કલ્પનાએ તેમને ડરાવી મુકયા હતા......

બીજા દિવસે વેદાંત શ્યામલીને લઈ અમદાવાદ જવા નિકળ્યા, શ્યામલી પાસે પોતાનું એક નાકડુ પોટલુ હતું જેમાં તેના કપડા સિવાય કઈ ન્હોતો, હવે વેદાંતના મનમાં પણ ગડમથલ ચાલી રહી હતી, રસ્તામાં વેદાંતે પોતાના ઘરમાં કોણ કોણ છે તેની જાણકારી આપી હતી, અમદાવાદના નવરંગપુુરાા  વિસ્તારમાં વેદાંતનો આલીશાન બંગલો હતો, કાર બંગલાના કંપાઉન્ડમાં દાખલ થતાં શ્યામલી આટલુ મોટુ ઘર જોઈ દંગ રહી ગઈ હતી, ડોરબેલ વાગડતા જ નોકરે દરવાજો ખોલ્યો, ત્યાં જ અંદરથી એક અવાજ સંભળાયો શંકર કોણ આવ્યુ છે.. સ્ત્રીનો અવાજ સાંભળી શ્યામલીના પગ એક ક્ષણ માટે થંભી ગયા, વેદાંતે તેના ખભા ઉપર હાથ મુકી અંદર આવવા કહ્યુ. ત્યાં વૈહેદી બહાર આવી, પણ વેદાંત સાથે કોઈ સ્ત્રી જોતા તે પણ અટકી ગઈ, વેદાંતે શ્યામલી તરફ ઈશારો કરતા કહ્યુ આ શ્યામલી છે હવે આપણી સાથે રહેશે, વૈદેહી સ્તબ્ધ થઈ ગઈ, વેદાંત કહ્યુ હું તારી સાથે વાત કરીશ, પછી બધા સાથે જમ્યા પણ ત્રણે વચ્ચે કોઈ સંવાદ થયો નહીં..જમીને ઉભા થયા ત્યારે વિરાજના રડવાનો અવાજ આવ્યો. એટલે તરત વૈદેહી ઉભી થઈ બેડરૂમમાં ગઈ અને વિરાજને તેડીને બહાર આવી, શ્યામલી નાનકડા વિરાજને જોઈ રહી હતી, વિરાજ બે વર્ષનો હતો, પણ જેવી વિરાજની નજર એક નવા ચહેરા ઉપર પડી તેની સાથે તેણે રડવાનું બંધ કરી દીધુ અને તેના ચહેરા ઉપર એક હાસ્ય આવ્યુ જાણે તે પણ શ્યામલીને ઓળખતો હતો, વિરાજ મોંગલ ચાઈલ્ડ હતું, પણ વેદાંત અને વૈદેહી તેને ખુબ પ્રેમ કરતા હતા, સામાન્ય રીતે મોંગલ ચાઈલ્ડ સામાન્ય માણસો જેમ લાંબુ જીવતા નથી.

તે રાત્રે વેદાંતે બેડરૂમમાં વૈદેહી સામે બધી જ વાત કરી તે ખુબ રડી હતી, વેદાંત પણ રડયો તેણે કહ્યુ જો વૈદેહી હું તને પ્રેમ કરતો નથી તેવી વાત નથી, હું તને પહેલા દિવસે પ્રેમ કરતો હતો એટલો જ આજે કરૂ છુ, પણ ખબર નહીં કેમ મારી જીંદગીમાં શ્યામલી કયાંથી આવી તેની મને ખબર જ પડતી નથી, આવુ કેમ થયુ તેનો કોઈ તર્ક મારી પાસે નથી, હું તને પણ છોડવા માગતો નથી, આપણે સાથે રહેવુ છે. વૈદેહી કઈ બોલી નહીં, પછી વેદાંત અને વૈદેહી વચ્ચે ઘણા દિવસ સુધી કોઈ વાત થઈ નહીં, વેદાંત પણ અંદરથી ડીર્સ્ટબ હતો તેને એ પણ સમજાતુ હતું કે કદાચ આવતીકાલે વૈહેદી આવો નિર્ણય કરે તો તેના માટે કેટલો અસહ્ય બની જાય, પણ તે દરમિયાન બન્યુ એવુ કે વિરાજ બીમાર પડયો તેની તબીયત એકદમ બગડી , તેને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવો પડયો હતો, તેને ઘરે લાવ્યા પછી શ્યામલી તેની દરકાર લેતી હતી, પહેલા તો વૈદેહીને તે બાબત ગમતી ન્હોતી, પણ તેણે જોયુ તો વિરાજ પોતાની પાસે ખુશ રહેતો તેના કરતા વધુ શ્યામલીના હાથમાં હોય ત્યારે વધારે ખુશ લાગતો, આવુ કેવી રીતે થાય તે વૈદેહીને પણ સમજાતુ ન્હોતુ.

ધીરે ધીરે વૈદેહી શ્યામલી સાથે વાત કરવા લાગી હતી, જો કે તેની વાતમાં પોતાનાપણુ ન્હોતુ, છતાં અસ્વીકાર પણ ન્હોતો, કયારે ખરીદી કરવાની હોય તો તે શ્યામલીને સુચના આપતી કે વેદાંત સાથે શોપીંગ મોલમાં જઈ આવ.અને બન્ને સાથે બહાર જતા હતા, વેદાંત અસમંજસમાં હતો વૈદેહીના વ્યવહારથી, બીજી તરફ  વિરાજ મોટો થવા લાગ્યો હતો, વિરાજ અને શ્યામલીને સાથે જુવો તો લાગે કે શ્યામલી જ તેની સગી મા છે, તે વિરાજનું ખુબ ધ્યાન રાખતી હતી, તે પણ તેને ખુબ પ્રેમ કરતો હતો. પછી ફેમેલી ફંકશનમાં વેદાંત-વૈદેહી અને શ્યામલી સાથે જતા હતા, ફંકશનમાં જતા પહેલા વૈદેહી કેવુ ડ્રેસીગ કરવુ તેની સુચના શ્યામલીને આપતી હતી,  વિરાજ સ્પેશીયલ સ્કુલમાં જતો હતો, પેરેન્ટ મિટીંગમાં વૈદેહી અને શ્યામલી સાથે જ જતા હતા, એક વખત એક શિક્ષકે શ્યામલીનો પરિચય પુછતાં વૈદેહી કહ્યુ હતું વિરાજને બે મમ્મી છે, તે વખતે શ્યામલીએ વૈદેહીએ સામે આદરભાવથી જોયુ અને તેની પાપળો બહાર આવી રહેલા પાણીને રોકી શકી ન્હોતી.

વિરાજ પંદર વર્ષનો થયો હશે ત્યારે તેને એકદમ ઉઘરસ આવવા લાગી, ઘરમાં વૈદેહી અને શ્યામલી એકલા જ હતા, તેમણે બધા જ પ્રયત્ન કર્યા પણ કોઈ ફેર પડયો નહીં, શ્યામલીએ તરત વેદાંતને ફોન કર્યો તેણે વિરાજને લઈ હોસ્પિટલ પહોંચવાની સુચના આપી અને તે પણ ત્યાં સીધો પહોંચ્યો, વિરાજ આઈસીસીયુ વોર્ડમાં હતો, તેને સિવિયર એટેક આવ્યો હતો, ડૉકટરે કોઈ એક જ સગાને વિરાજ પાસે રહેવાની પરવાનગી આપી હતી, વૈદેહીએ જ શ્યામલીને વિરાજ પાસે રહેવાનું કહ્યુ હતું, વિરાજની આંખો બંધ હતી પણ તેણે શ્યામલીનો હાથ પકડી રાખ્યો હતો, ડોકટર મોનીટર પર હાર્ટ બીટ અને પલ્સ રેટ મોનીટર કરી રહ્યા હતા, ત્યારે વિરાજે પકડેલો શ્યામલીનો હાથ ઢીલો પડયો, શ્યામલીએ તરત ડોકટર અને મોનીટર સામે નજર કરી તેની પલ્સ તુટી રહી હતી, ડોકટરે તરત ઈજેકશન આપવાની શરૂઆત કરી શ્યામલી વિરાજનો હાથ પકડી રાખવા માગતી હતી, પણ તે પંજો ઢીલો પડી રહ્યો હતો ત્યારે પલ્સ અને હાર્ટ બીટ શુન્ય તરફ ગતી કરવા લાગ્યા હતા , વિરાજ બધાને મુકી ચાલી નિકળ્યા ત્યારે વૈદેહી અને શ્યામલી એકબીજાને વળગી ખુબ રડયા.

વિરાજ ગયો તેને એક મહિનો થયો હશે, શ્યામલી સવારે તૈયાર થઈ વૈદેહીએ પુછયુ કયાં જાય છે.. તેનો જવાબ સાંભળી તેણે બુમ પાડી વેદાંતને બોલાવ્યો. તે પણ શ્યામલીની વાત સાંભળી સ્તબ્ધ થઈ ગયો, શ્યામલીએ કહ્યુ હું જેને પ્રેમ કરતી હતી તે હવે અહિયા રહ્યો નથી, મને સતત એક એક રૂમમાં તેના હોવાનો ભાસ થાય છે તેણે વૈદેહીનો હાથ પકડતા કહ્યુ મેં ભગવાનને પ્રાર્થના કરી છે કે આવતા જન્મે વિરાજ મારી કુખે આવે, હું મારા ગામ જઈ રહી છુ, કદાચ વિરાજ વગરની જીંદગી હું અહિયો કલ્પી જ શકતી નથી, તેની નાનકડી જીંદગીમાં તે મને ઘણુ જીવાડી ગયો, વેદાંત અને વૈદેહીને અનેક વિનંતી છતાં શ્યામલી પોતાને ગામ પાછી ફરી ગઈ, કયારેક વેદાંત અને વૈદેહી તેને મળવા ગામ જાય છે પણ તે અમદાવાદ પાછી કયારેય આવી નથી.

Saturday, August 20, 2016

ભીખા તુ ભણ્યો નથી, પૈસા-મંદિર અને સ્વામી નથી તો પછી તને કોણ સાંભળશે.

હુ રોજ સરદાર પટેલ સ્ટેડીયમાં દોડવા જઉ છુ, બહાર નિકળી ચ્હાની કીટલી ઉપર બેસુ ત્યારે ભીખો રસ્તો વાળવા માટે આવે તે અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનનો સફાઈ કર્મચારી છે, ગાંધીનગર અને ઉનામાં માહોલ ગરમ હતો ત્યારે પણ તે રોજ પ્રમાણે આવી પોતાનું કામ કરતો હતો, તેને તેના રાજયમાં શુ ચાલી રહ્યુ છે તેની કોઈ નીસ્બત ન્હોતી, કારણ જો તે તેનું કામ નહી કરે તો તેના ઘરનો ચુલો સળગશે નહીં, માન-અપમાનની વાત તો ત્યારે જ આવે જયારે પેટ ભરેલુ હોય છે, હું ભીખાને ઓળખતો નથી, પણ તેનો ફોટો લેતા પહેલા તેનું નામ પુછયુ માટે મને તેના નામની ખબર છે, કદાચ તેના પિતા પણ સફાઈ કામદાર હશે અને તેનો દિકરો પણ  ભવીષ્યમાં શહેરનો કોઈ રસ્તો જ સાફ કરતો હશે.

દલિત આંદોલનની તો હજી શરૂઆત થઈ છે, પણ મેં તેને બહુ નજીકથી જોયુ છે, મને ઘણી બાબતો ખરાબ લાગી છે, તેમાં દલિત નેતાઓ, , રાજનેતાઓ તો ઠીક પણ એક પત્રકાર તરીકે પણ મારા સમાજની વાતો મને કઠી છે, મને લાગ્યુ કે મારે તે અંગે પણ કઈક લખવુ જોઈએ તેમા મારા પત્રનું પાત્ર ભીખો હોવા છતાં કયાકને કાયક આપણે બધા જ ભીખા જ સાબીત થઈ છીએ તેવુ મને લાગી રહ્યુ છે.


દોસ્ત
 ભીખા કેમ છે

 તેવુ પુછીને હું તને દુખી કરવા માગતો નથી, કારણ તુ  કયારેય  સુખી ન્હોતો, 15મી ઓગષ્ટે ઉનામાં દલિતો ઉપરના અત્યાચારની રેલી નિકળી ત્યારે પણ તુ રોજ પ્રમાણે રસ્તો જ સાફ કરતો હતો, કદાચ તારે પણ ઉના તારી વાત કહેવા જવુ હશે, પણ તારી પાસે ઉના જવા માટેના પૈસા નહી હોય, પાટીદાર આંદોલન વખતે ઘણી બધી કારોમાં લોકો આવતા હતા ઓડી કાર લઈ અનામતની માગણી કરી હતી,તેઓ પછાત છે તે વાત તેઓ દમપુર્વક કહી શકતા હતા., પણ તારી પાસે અથવા તારા મીત્રો પાસે એક સાદી કાર પણ નથી , તને સફાઈ સિવાય બીજુ કોઈ કામ આવડતુ નથી, કારણ તુ ભણ્યો જ નથી.

તમે છેલ્લાં એક મહિનાથી બુમા પાડી કહી રહ્યા હતા કે અમને ઉનામાં માર્યા કેમ.. તે વાત પત્રકારો સરકાર  સુધી પહોંચાડવા માગતા હતાઅમે પ્રયત્ન પણ કર્યો રાહુલ, કેજરીવાલ અને રૂપાલાએ તમારા દલિત બંધુના ઘરે ચ્હા પીધી તેના ફોટા પણ પાડયા પણ 15મી ઉનામાં તમારૂ સંમેલન હતું ત્યારે આધાતજનક સમાચાર આવ્યા , પણ થાય શુ પ્રમુખ સ્વામી ગુજરી તેના કારણે અમારે પણ ત્યાં દોડી જવુ  પડયુ હતું, કમનસીબી એવી છે કે તમારી પાસે કોઈ મોટા મંદિર અને સ્વામી નથી, અને તમારા સગાસંબંધીઓ અમેરીકા રહેતા નથી, એક જ દિવસે બન્ને ઘટનાઓ હોવાને કારણે વિદેશમાં રહેતા અમારા દર્શકોનું પણ અમારે ધ્યાન રાખવુ પડેને.

 ઉના જેવી ઘટના તો ફરી થશે ત્યારે તમારી વાત પણ કરીશુ, અમારા ધંધા માટે પ્રમુખ સ્વામીની ઈવન્ટ મોટી હતી.. અને બીજી વાત તમારે ત્યાં ઉનામાં ગુજરાતમાંથી માંડ 15-20 હજાર માણસો આવ્યા હતા, જયારે બાપાને ત્યાં તો ખુદ નરેન્દ્ર મોદી સહિત બધા જ નેતાઓ અને વિદેશી ભકતો આવ્યા હતા, બધા જ બહુ રડતા હતા સારા વિઝયુઅલ પણ મળ્યા હતા.મને તો પહેલી વખત ખબર પડી કે કેજરીવાલ પણ બાપાને ઓળખતા હતા.વાત ટીઆરપીની હતી હોય ત્યારે અમારે તોં ધંધો કરવાનો છે, રડતા જ ચહેરા બતાડવા હોય તો દલિતોના શુ કામ બાપાના ભકતો જે  અમને જાહેર ખબર આપે છે તેમના જ બતાડવા પડેને..

ભીખા તને તો ખબર જ હશે, આ જીજ્ઞેશ મેવાણી નેતા થઈ ગયો તેની સામે અમારા જેવા બ્રાહ્મણ-પટેલ વાણીયાને તો વાંધો હોય પણ તમારા સમાજને પણ વાંધો છે, ઉનાની સભા પછી તોફાન થયા ત્યાર બાદ  જીજ્ઞેશ ભાગી ગયો તેવા મેસેજ તારા જ સમાજે ફરતા કર્યા હતા, કેટલાંકે તો પત્રકારોને ફોન કરી કહ્યુ હતું કે જીજ્ઞેશને ખોટો માથે ચઢાવો છો તુ સફાઈ કામદાર છે એટલે તારા ઘરે વણકરો પણ પાણી પીતા નથી, એટલે જીજ્ઞેશ સામે પણ વણકરોને વાંધો હોય તે સમજી શકાય છે, પણ આ બધા વાંધા પછી ઉભા કર્યા હોત તો શુ ખાટુ-મોળુ થઈ જવાનું હતું, તે ઉનામાં સભા કરે તો કોઈ ગાંધીનગરમાં,  વાત તો એક જ છે, તો તમે બધા સાથે કેમ નથી.. હજી પણ તમારે કેટલા વર્ષ અપમાન અને માર ખાવો છે..

ગુજરાતમાં તમારી વસ્તી પણ સાત ટકા છે, તમે ચુંટણી પણ કઈ ખાસ નડી શકતા નથી, તમે ભણ્યા નથી તમારી પાસે મંદિર નથી, તમારી પાસે પૈસા નથી, તમારી કોઈ સંત નથી, તમારા સગા એનઆરઆઈ નથી, તમારી પાસે કોઈ ઉધ્યોગપતિ નથી, તમારી પાસે કોઈ નેતા નથી તો પછી ભીખા અમારે અથવા અમારી સરકારે  તમારૂ શુ કામ સાંભળવુ પડે મને સમજાવીશ, અને તમારા  સમાજના જે લોકો અધિકારી થઈ ગયા છે અને  મંત્રી બની ગયા છે, તેમને તમારી જરૂર નથી, તેમને દલિત હોવાને કારણે ગાડી-બંગલો મળવાના હતા તે લઈ લીધા છે.

અરે ભીખા હું પણ કયા તારી સાથે માથાકુટ કરૂ છુ, તને પણ ખબર છે આવુ તો બધુ ચાલ્યા જ કરે છે, પાછી 2017ની ચુંટણી પણ માથા ઉપર છે, ફરી નેતાઓ તારા ઘરે આવશે, તને વ્હાલ કરશે, તારી ઘરે ચ્હા પીશે તો કોઈક જમી જશે, તેના ફોટા પણ છાપામાં છપાશે, વધારામાં  તારા મહોલ્લામાં જમવાનું અને દારૂ પીરશાશે  પણ વાંધો નહીં, પણ જો દારૂ અને જમવાનું મળતુ હોય તો દર મહિને ચુંટણી આવે તો પણ વાંધો નથી, આપણા બાપાને કેટલા ટકા.

.ચાલ કાલ ફરી આ જ રસ્તા ઉપર મળીશુ તુ રસ્તો વાળજે અને હું લોહી બાળીશ.

લીખીતંગ  તારા જેવો

 પત્રકાર ભીખો


તેનું નામ સ્વપ્ના, તે મારી પડોશમાં રહેતી.

તે સાવ નાની હતી, કદાચ ચાર-પાંચ વર્ષ નાની, તે અમારી પડોશમાં રહેવા આવી, પડોશમાં આવેલા પરિવારનું નામ માધવન કુટ્ટી હતું , તેઓ મલીયાલી( કેરાલીયન)  હતા. મીસ્ટર અને મીસીસી કુટ્ટી ભારત સરકારની કચેરીમાં નોકરી કરતા, તેમને બે દિકરીઓ મોટી સ્વપ્ના  અને નાની સજની, પહેલા સ્વપ્ના  કૌતુકભાવે અમારી ઘરે આવી હતી, તેની સાથે તેની સાવ નાનકડી બહેન સજની પણ હોય જ. મારા માતા-પિતા અને ભાઈ સાથે બન્ને બહેનોને ગોઠી ગયુ હતું, જો કે સજની નાની હોવાને કારણે કઈ બોલે નહીં પણ સ્વપ્ના વાતો કરે.

તેના ઘરમાં તેની ભાષા મલીયાલી, અમારી ભાષા મરાઠી બન્નેની ભાષા અલગ હોવા છતાં અમારી વાત-ચીતનો દૌર શરૂ થયો, જો કે સ્વપ્ના બહુ જલદી હિન્દી શીખી ગઈ, તેના કારણે વાંધો આવ્યો નહીં, તે મરાઠી બોલતી ન્હોતી, પણ બધી જ વાતો સમજી જતી, તેણે મને તેની ભાષા શીખવાડવાનો પ્રયત્ન પણ કરતી હતી. તે  નાની હોવા છતાં તેના ઉચ્ચારણો સ્પષ્ટ રહે તેનું ખુબ ધ્યાન રાખતી હતી, હું તેને પુછતો તેના નામ સપના હે, તે કહેતી નહીં મેં સ્વપ્ના હું. તે ઘરે આવે એટલે મારા મમ્મી-પપ્પા પુછે ખાના ખાયેગી.. તે હા પાડે તે પુછીએ કયાં ખાયેગી તે કહે વરણ-ભાત તુપ( મરાઠીમાં મોળી દાળને વરણ કહે અને ઘી ને તુપ કહે) પછી તે જમવા બેસે, જાણે બ્રાહ્મણ જમવા બેઠો હોય તેમ તબીયતથી જમે. આપણે તેને પુછીએ કૈસા થા ખાના તો મોંઢુ લુંછતાં કહે મેને ઐસા ખાના કભી નહીં ખાયા.. ત્યારે તે બહુ વ્હાલી લાગે.

તે જમાના ઘરમી ટીવી બહુ ઓછા , અમારા ઘરે, બન્ને બહેનો ટીવી જોવા આવે, ત્યારે જી ટીવી ઉપર જી હોરર શો નામની સિરિયલ આવતી હતી, મારો ભાઈ તે સિરિયલ જોતો હોય એટલે સ્વપ્ના અને સજની ઘરે આવી ટીવી સામે પલાઠી  મારી ટીવી જોવા લાગે, અમને ત્યાર બાદ ટીવી શો જોવા કરતા સ્વપ્નાના ચહેરાના હાવભાવમાં થઈ રહેલા ફેરફાર જોવા મઝા આવતી, તેના ચહેરા ઉપર દર્શ્યોની સાથે ફેરફાર શરૂ થાય તેને ડર લાગે , સજની નાની હોવાને કારણે તેને ભુત કોણ તેની ખબર જ પડતી ન્હોતી, તેમ છતાં સ્વપ્ના મોટી બહેન હોવાના દાવે જાણે સજનીને હિમંત આપતી હોય તેમ તેનો હાથ પકડી રાખે, અમે નક્કી જ કરી શકીએ નહીં કોણ કોને હિમંત આપે છે. પછી ઉભી થઈ ધીરે ધીરે ખસતી પોતાના ઘર તરફ જાય. હું તેને પુછુ કયા હુવા ડર લગા.. તે કહે ડર કિસ બાત કા અને પછી દોડતી પોતાના ઘરે જતી રહે.

તે અત્યંત નિદોર્ષ હતી, હું અને મારો ભાઈ સ્કુલથી આવી એટલે અમને ખુબ ઉંઘ આવે, અમારા માતા-પિતા પણ નોકરીએ ગયા હોય, પણ રોજ બપોરે અમે સુઈ જઈએ પછી કોઈને કોઈ અમારો દરવાજો ખખડાવે એટલે અમારી ઉંઘ બગડે, એક દિવસ મારા ભાઈને વિચાર આવ્યો તેને પડોશમાં સ્વપ્નાને કહ્યુ એક કામ કર તુ બહારથી અમારા દરવાજાને તાળુ મારી દે, પછી અમારે જયારે બહાર આવુ હશે ત્યારે અમે બુમ પાડીએ એટલે તુ દરવાજો ખોલજે. તાળુ મારવાનો ઈરાદો એટલો જ હતો કે કસમયે આવનાર તાળુ જોઈ જતા રહે તો ઉંઘ બગડે નહીં. સ્વપ્નાઓ તાળુ  મારી દીધુ, તેને આખા વાત બરાબર સમજાવી પણ દીધી હતી.

આવુ થોડા દિવસ ચાલ્યુ એક દિવસ અેક વ્યકિત બપોરના સમયે અમારી ઘરે આવી, તેની નજર તાળા ઉપર ગઈ, સ્વપ્ના પોતાના ઘરની જાળીમાં ઉભી હતી, એટલે પેલી વ્યકિતીએ સહજ ભાવે પુછયુ ઘરે કોઈ નથી, બહાર ગયા છે.. સ્વપ્નાએ જવાબ આપ્યો , વો લોગ અંદર હી હૈ, મુજે બતાયા કી કોઈ આયે તો બતાના કી બહાર ગયે હૈ. અમારી આખી મહેનત ઉપર પાણી ફરી વળ્યુ અને ડોરબેલ વાગી. તેના મમ્મી-પપ્પા નોકરી કરતા હોવાને કારણે તે હોશીયાર પણ થઈ ગઈ હતી, તેના મમ્મી તેને સુચના આપી જતા, અમારા સિવાય કોઈ પણ આવે તો તારે દરવાજો ખોલવાનો નહીં, ઘરના દરવાજાની આગળ લોંખડની જાળી હતી, તે જાળી બંધ કરી ઉભી રહેતી.

એક ઉનાળામાં કોઈ વ્યકિત અમારી ઘરે આવી અને ખરેખર ઘર બંધ હતું, ગરમીમાં આવેલી વ્યકિતને સ્વપ્નાએ જાણ કરી કે અમે બહાર ગયા છીએ, પેલી વ્યકિતએ નીસાસો નાખ્યો અને સ્વપ્નાને પુછયુ.. પાણી પીવડાવીશ. તે વિચારમાં પડી ગઈ, તેને સમજ તો પડતી હતી કે ગરમીમાં આવેલી વ્યકિતને પાણી આપવુ જોઈએ, પણ તરત મમ્મીની સલાહ યાદ આવી ગઈ તે કોઈ પણ આવે દરવાજો ખોલતી નહીં. તે કઈક વિચારી રસોડોમાં ગઈ, પાણાની ગ્લાસ ભરી લઈ આવી, પણ ગ્લાસ લોંખડીની જાળીમાં રહેલી જગ્યા કરતો મોટો હતો, એટલે તે ઘરની બહાર ઉભી રહેલી વ્યકિતીને પાણી આપી શકી નહીં. ફરી તેણે કઈક વિચાર કર્યો તે એક ક્ષણમાં પાછી આવી તેના હાથમાં ગ્લાસ અને સ્ટ્રો હતી, તેણે ઘરની અંદરથી પાણીનો ગ્લાસ પકડી રાખ્યો અને બહાર  ઉભી રહેલી વ્યકિતને સ્ટ્રો પાણી પીવાની સુચના આપી, પેલા મહેમાને પાણી પીધુ પણ ખરુ કારણ બીજો કોઈ વિકલ્પ ન્હોતો.

સ્વપ્ના અને સજની મોટા થયા, બન્નેના લગ્ન થયા અને વિદેશમાં સ્થાઈ પણ થઈ ગયા હું મારામાં વ્યસ્ત થઈ ગયા , આજે તેમના ઘરે પણ સંતાનો છે. રક્ષાબંઘનના દિવસે હું વોટસઅપ મેસેજ જોઈ રહ્યો હતો ત્યારે એક અજાણ્યા વિદેશી નંબર ઉપરથી હેપ્પી રક્ષાબંધન ભૈયા લખેલો મેસેજ આવ્યો.. મને લાગ્યુ કોણ હશે.. નંબર પણ સેવ ન્હોતો, મેં કોણ હશે તેવા પ્રશ્ન સાથે આવેલા નંબરનો ડીપી ફોટો જોયો અરે તે તો નાનકડી સ્વપ્ના હતી, મારી આંખ ભરાઈ આવી.. તે ભારત હતી ત્યારે લગ્ન બાદ પણ મારી ઘરે રાખી બાંધવા આવતી હતી.. જે નાનકડી સ્વપ્ના મને અને મારા પરિવારને તેની કાલીઘેલી ભાષા અને તેના ગતકડાઓથી હસાવતી હતી,આજે તેણે મને  રડાવ્યો હતો,  તે હવે મોટી થઈ ગઈ હતી. મને અચાનક તેની વર્ષો જુની વાતો યાદ આવી ગઈ.

સ્વપ્ના અને મારી વાત બહુત અંગત અને સાવ સામાન્ય વાત છે, પણ અહિયા લખવાનું કારણ જીવનમાં આવી નાની નાની બાબતો જ આપણને સુખ આપતી હોય છે.વિદેશમાં હજારો કિલોમીટર દુર રહેલી વ્યકિત જેને મળી વર્ષો થઈ ગયા, ફરી કયારે મળશે તેની ખબર સુધ્ધા નથી, છતાં તે તમને યાદ કરે છે અને કોઈક તમને પ્રેમ કરે છે તે અહેસાસ જ મને જીવવા માટે પુરતો લાગે  છે. જીવનની સફરમાં આપણને અનેક પાત્રો મળે છે, જુના પાત્રો ભુસતા જાય છે અને નવા ઉમેરાતા જાય છે, પણ કેટલાંક પાત્રો તેમની ગેરહાજરીમાં  પણ રંગમંચ ઉપર હાજર હોય છે, મારા  માટે મારી જીંદગીનું સ્વપ્ના એક એવુ જ પાત્ર છે. તે મને વધુ રડાવે તે પહેલા હું અહિયા જ અટકી જઉ.

Friday, August 19, 2016

મને દાંત કઢાવવાની પણ બીક લાગે છે તો પણ તુ મારી આંખોનું દાન કરજે.

પ્રિય
આકાશ અને પ્રાર્થના.

બે દિવસ પહેલા ફરસુભાઈ ગુજરી ગયા, મેં તેમના અંગે પોસ્ટ લખી હતી, તમે વાંચી જ હશે, મારી સાથે પ્રાર્થના તો એકાદ-બે વખત જીવન સંધ્યાવૃધ્ધાશ્રમમાં આવી પણ હતી. હું તમને ફરસુભાઈ અંગે કઈ કહેતો નથી, કારણ તમે તેમના નામ કરતા તેમના કામથી વધારે પરિચીત છો. તેઓ તેમના મૃત્યુ પહેલા પરિવાર માટે એક ચીઠ્ઠી પણ લખતા ગયા હતા, જે પણ મેં બ્લોગ ઉપર મુકી છે, તે પોસ્ટ વાંચી મારા મીત્ર અશ્વીન જાનીએ લખ્યુ કે મારા મૃત્યુ પછી ચક્ષુદાન અને દેહદાન કરીશ.

પોસ્ટ ઉપર તેમની કોમેન્ટ વાંચ્યા બાદ જ મને તમને પત્ર લખવાની ઈચ્છા થઈ, આ વાત હું તમને એકલામાં પણ કહી શકતો હતો, પણ મારો આ નિર્ણય જાહેર અને લેખીત હોય તો, મારી ગેરહાજરીમાં તમને નિર્ણય લેતા સામાજીક પ્રશ્નો આવે નહીં તે માટે પત્ર લખી રહ્યો છુ. છેલ્લાં લાંબા સમયથી મને દાંતની તકલીફ છે, ડોકટરના કહેવા પ્રમાણે દાંત કઢાવી નાખુ તો મને રાહત થાય, પણ મને ઈંજેકશનની  અને દાંત ખેચી કાઢે તેની બીક લાગે છે. છતાં મારા મૃત્યુ પછી તમારે પહેલામાં પહેલુ દાન મારી આંખોનું કરવાનું છે. મેં મારા મનને સમજાવી દીધુ છે, મૃત્યુ પછી કોઈ પીડા થતી નથી.

આમ તો સ્વજનના મૃત્યુ પછી આપણે ત્યાં દાન કરવાનો રિવાજ તો છે જ અને જેમના પરિવારજનો દાન કરે છે તેમના સ્વજનનો આત્મને મોક્ષ મળે છે. મને આમ તો આ થીયરી   કયારેય  આકર્ષક લાગી નથી, છતાં એક તબ્બકે આપણે આ થીયરી સ્વીકારીને આગળ વધીએ તો મારી આંખો અને શરીરનું દાન જ મને શ્રેષ્ઠ લાગે છે, તેથી તમારે આ દાન માટે કોઈને પુછવાની જરૂર નથી. ફરસુભાઈની છેલ્લી ચીઠ્ઠી વાંચ્યા પછી મને સમજાયુ કે મૃત્યુ પહેલા  જો ઈશ્વર આપણી પસંદગી પુછતો હોય તો બ્રેઈનડેડ  મૃત્યુ સારુ  ગણાય, જો તેવુ કઈ થાય તો તમને વધુ અંગો દાન કરવાની તક મળશે.

બ્રેઈનડેડમાં મગજનું મૃત્યુ થાય છે, આપણા બાકીના સ્પેરપાર્ટ તો ચાલતા જ હોય છે. તો પછી આપણા ચાલુ પુર્જા કાઢી કોઈ માણસમાં બેસાડી દેવામાં આવે તો કઈ વાંધો હોવો જોઈએ નહીં. તો એક સાથે બે કીડની,અને એક લીવરનો પણ લાભ મળે આમ હ્રદય ધબકારા ચુકે તે પહેલા ચારથી પાંચ માણસો દોડતા થઈ જાય છે. તો આ વિકલ્પ પણ ખુલ્લો જ છે. મારી મા અને તમારી દાદીને  કેન્સર હતું તેની તમને જાણ છે, લગભગ પાંચ વર્ષ હું તેને નિયમિત દવાખાને લઈ જતો હતો, અમે દવાખાનાની બહાર નિકળીએ ત્યારે તેનો પહેલો  પ્રશ્ન રહેતો કેટલા પૈસા થયા, હું હસતો તેને કઈ જવાબ આપતો નહી, પણ તે જ કહેતી બહુ ખર્ચ થાય છે કેમ, ગરીબ માણસો શુ કરતા હશે દવા વગર જ મરી જાયને.

એક દિવસ તમારી દાદી અને હું એક લેબોરેટરીમાં ટેસ્ટ કરાવવા માટે ગયા હતા, ત્યાં એક બોર્ડ ઉપર તમામ ટેસ્ટના પૈસા લખ્યા હતા, તેનું ધ્યાન બોર્ડ તરફ હતું, તેણે બોર્ડ વાંચી લીધા પછી મને કહ્યુ આટલી બધી સારવાર મોંઘી છે, હું મરી જઉ તો તુ કોઈ વિધી કરાવતો નહીં કારણ બ્રાહ્મણો  શુ બોલે છે તેની આપણને કઈ ખબર પડી નથી અને હજારો રૂપિયા વિધીમાં જતા રહે છે, હું જઉ ત્યારે તુ બેસણુ પણ રાખતો નહીં અને વિધી પણ કરાવતો નહી,. પણ તે પૈસામાંથી કોઈની દવા કરાવજે. અને તમને ખબર છે આપણે તેમના ગયા બાદ કઈ જ કર્યુ નથી. એટલે હવે બાકીની વાત કહેવાનો તો કોઈ અર્થ જ નથી હવે  પરંપરા હવે આપણા પરિવારમાં આવી ગઈ છે.

મને જવાની કોઈ ઉતાવળ નથી, છતાં મેં જેમ તમને મારા બેન્ક એકાઉન્ટ  અને એલઆઈસી પોલીસી
 અંગેની માહિતી આપેલી જ છે, એટલી જ આ બાબત પણ સહજ છે, તમને મારી બધી જ વાતની ખબર હોવી જોઈએ, ઘરના વડિલો તને ત્યારે સમજાવશે અને ઘર્મની દુહાઈ આપી કહેશે, તે શરીર પંચમહાભુતમાં વિલીન થવુ જોઈએ નહીંતર મારો મોક્ષ નહીં થાય, તને એવુ પણ કહેશો કે જો તુ આ નિયમોને નહીં પાળે તો પિતૃદોષ લાગશે. પણ બેટા મને સમજાવો કોઈ જે માતા-પિતા જીવતા હોય ત્યારે બાળકોને નડતા નથી તો મૃત્યુ પછી તેઓ શુ કામ બાળકોને નડે. એટલે સમય પ્રમાણે જે કઈ દાન થઈ શકે તે કરજો અને અંતે મેડીકલ સ્ટુડન્ટના અભ્યાસ માટે દેહદાન કરી દેજો.

હું જીંદગી મારી શરતો પ્રમાણે જીવ્યો છુ, તો જતી વખતે પણ મારી શરતો પ્રમાણે એકઝીટ થાય તે તમારે જ જોવુ પડશે. હુ જાઉ ત્યારે વધારે લોકોને જાણ પણ ના કરતા કારણ તમે કહેશો તો તેમને આવવુ પડશે,પણ  મારા મીત્રોને જરૂર કહેજો, કારણ જતાં તેમને તો મળવુ જ પડશે.કારણ મીત્રો વગર રહેવુ મારે માટે અઘરુ રહ્યુ છે. મહેફીલ છોડી જતો હોઉ ત્યારે તેમનો સાથ તો જોઈશે.અને બીજા દિવસથી તમે પણ કામે લાગી જજો કારણ મને મહેનત કરનારા લોકો ગમે છે રડનારા નહીં.

તમારા લાડકા પપ્પા..

પ્રશાંત દયાળ

 19-8-2016